Diverse probleme rondom die bestaan en geldigheid van ’n testament by die dood van die erflater (deel 2) 

Linda Schoeman-Malan
BA LLB LLD 
Professor Departement Privaatreg, Universiteit van Pretoria
SUMMARY
Miscellaneous Problems Relating to the Existence and Validity of a Will at the Death of the Testator (part 2)
Executing a will is an important step in estate planning. A will gives the testator the opportunity to bequeath his assets and to indicate how he wants his estate to be distributed after his death. Not only is the proper execution of a will important but it should be updated regularly and carefully to provide for changed circumstances. The will must accordingly be readily available for the testator to amend or revoke. The availability of the will after the testator’s death is crucial in order for the administration process to commence. Although an easy accessible will can lead to problems surrounding the authenticity of the will, it can contribute to the prompt administration of the estate as it must be submitted to the master in terms of the Administration of Estates Act.
In this article numerous problems relating to the existence, availability and recovery of a will at the death of the testator are discussed. Interrelated issues such as forgery, lost wills, missing wills, concealment of wills and revocation by destruction of a will are discussed with reference to case law and other examples. Questions as to the proper custody of the will, before and after the death of the testator, resolving disputes amongst next-of-kin, and the onus of proof, are discussed. Cases that in fact dealt with common law lost wills, but where section 2(3) condonation applications were incorrectly brought, are discussed. Possible resolutions for the miscellaneous problems with wills are explored and recommendations made to solve potential problems.
6 Waar ’n Testament nie Gevind is nie, maar 
Beweer word dat daar wel ’n Testament was
6 1 Algemeen
Dikwels kan ’n testament by die dood van ’n testateur nie gevind word nie. Indien dan aangevoer word dat daar wel ’n testament verly is, ontstaan die volgende vrae: 
684
(i)	Waar is die “vermiste of verlore” testament? 
(ii)	Wat het daarvan geword? 
Die belangrikheid daarvan om voor en na die dood van ’n testateur sorgsaam met ’n testament om te gaan moet weereens beklemtoon word. Die omvang van probleme met vermiste testamente word soos volg saamgevat op die Australiese webtuiste Probate Lawyers
Australia: 
This thorny topic is one that consistently appears in probate courts and principally relates to dishonesty by potential beneficiaries who believe that they may have been excluded from a will. If the first person on the scheme after death finds a will in which they do not appear as a beneficiary, they may well destroy that will in the hope that an earlier will may take precedence or in the hope that the intestacy rules may include them as a beneficiary. There are many other equally difficult scenarios. If a will has been chewed by the dog was it an accident or did the testator give the will to the dog to tear up as an act of revocation? If the original has been lost or destroyed or spirited away by another disgruntled person can a copy take its place and form the basis for a grant of probate or has the missing original been destroyed and removed by the testator as an act of revocation? All of these situations and many other vexed questions are dealt with by judges in the probate courts and in every case the end result and the final judgement depend on the overall evidence presented to the court by the claimant who must, on balance of probability, prove the case in order to be awarded judgement in their favour.
Smith v Sampson119 is ’n voorbeeld van presies hoe bedrieglike optrede met ’n testament verkeerd kan loop. Die testateur en sy vrou het ’n stormagtige huwelik gehad. Die testateur verly in 1992 terwyl hy van sy vrou vervreem is, ’n testament waarin hy sy dogter (een van ses kinders) as eksekuteur en enigste erfgenaam van sy boedel aanwys. Hy sterf in 2005 en sy vrou (met wie hy intussen versoen geraak het) meld die boedel as intestaat aan (die 1992-testament word nie geopenbaar nie). Sy word aangestel om die boedel af te handel ingevolge artikel 18(3) van die Boedelwet. In 2010, nadat sy deur die meester ingelig is dat die 1992-testament nou by hom ingehandig is (die verlore/versteekte testament is gevind) voer sy aan dat sy en die oorledene ’n gesamentlike testament in 2002 verly het waarin hulle mekaar oor en weer as enigste erfgename aangewys het (nuwe testament kom nou te voorskyn). Die sogenaamde gesamentlike testament kan na die dood van die oorledene nie gevind word nie (die latere testament is ook nou weg). Sy bring ’n artikel 2A aansoek om die 2002-testament te herkonstrueer (sy versoek dus die hof om ’n sogenaamde afskrif van die verlore tweede testament te aanvaar as die geldige testament). Die aansoek word afgewys weens ’n gebrek aan getuienis.
Dit is duidelik dat die moontlike probleme wat voorkom by die dood van ’n testateur rakende die testament, legeo is, en dat ’n mate van oorvleueling, afhangende van die feite van die geval, kan voorkom. Vir doeleindes van hierdie bespreking word sover moontlik onderskei tussen gevalle waar: 
(i)	Die testateur voor sy dood die testament in die besit van iemand
(onbekend) of op ’n onbekende plek gelaat het.122 
(ii)	Die testament versteek of verberg is.
(iii)	Die testament vermis of verlore is. 
(iv)	Of die testament per abuis vernietig of deur vernietiging herroep is. 
Die eerste drie moontlikhede word as vermiste testamente bespreek, en die vierde as per abuise vernietiging of herroeping. 
6 2 Vermiste Testamente
6 2 1 Testament Gelaat in Besit van Onbekende of op Onbekende Plek Gelaat
Indien die plek waar die testament gehou word nie bekend is nie kan dit gebeur dat die testament nooit gevind word nie. In Ex parte Gowree127 het die testateur na verlyding van ’n testament na Duits Suidwes-Afrika (vandag Namibië) vertrek waar hy tydens die oorlog sterf. Hy het sy testament saamgeneem en dit is na sy dood onbekend waar die testament is. In Hassan v Mentor kon geen oorspronklike testament na die dood van die erflater gevind word nie. Die oorledene se seun wat inTanzanië woon, kom na Suid-Afrika om sy siek vader te versorg. Na die dood van sy vader word ’n afskrif van ’n dokument, wat soos ’n testament lyk, tussen die oorledene se persoonlike dokumente gevind. In Macdonald v The Master129 stoor die testateur sy testament in ’n lêer op sy rekenaar. In ’n selfmoordnota openbaar hy waar die testament gevind kan word deur gebruik te maak van sy persoonlike wagwoord. In Lipchick v Master het die testatrise haar handgeskrewe testament by ’n familievriend gelaat.
Soos hierbo gesien is die “vermiste testament” ook problematies in ander regstelsels. Die Kanadese saak Re (Anthony) Wagenhoffer Estate133 handel met ’n geval waar die testateur ’n tweede testament maak wat die eerste testament herroep. Hy en twee getuies teken die testament. Hy vou dit op, sit dit in die sak van sy jas en vertrek huis toe. Die testament kon na sy dood nêrens gevind word nie en dit is onbekend wat hy daarmee gedoen het. Die testament is deur die hof geherkonstrueer.
6 2 2 Verberg of Versteekte Testamente
Dit kan wees dat die testateur (self), na verlyding van ’n testament, die testament versteek of verberg ten einde dit moeilik te maak vir erfgename om dit te bekom. Kahn bespreek die geval van verberging van ’n testament deur die erflater self: Hertzog, ’n skatryk oujongkêrel, verly ’n testament waarin hy ’n sakevernoot as begunstigde aanwys. Ene Heyer help hom daarmee en teken as getuie. Heyer sien hoe die testateur die testament in ’n boek wat hy besig was om te lees versteek. Na die dood van die testateur hou Heyer die plek waar die testament versteek is ’n geheim. Hy oortuig die begunstigde dat hy die testament sal soek teen vergoeding. In Van Wetten v Bosch het die oorledene waarskynlik self die tweede testament in sy kas versteek. Versteekte testamente vind ook hulle weg na stadslegendes. So word vertel dat geeste van mense, wat onlangs oorlede is, soms aan hul geliefdes verskyn ten einde belangrike boodskappe oor te dra. Die gees van James Chaffin se pa (wat in 1921 gesterf het) verskyn aan hom in 1925 in ’n droom en openbaar aan hom waar gesoek moet word na die testament. In die voering van die jas se sak het die broers ’n boodskap in hul pa se handskrif gevind. Die boodskap het hulle opdrag gegee om Genesis 27 in die Familiebybel te gaan lees.
Dit kan egter ook gebeur dat ’n potensiële erfgenaam (iemand anders) ontevrede is met die uitkoms van die testament (deurdat hulle nie erf nie, of te min erf) en dit na die dood van die testateur verberg of versteek,ten einde intestaat te erf of die testament te vervang met ’n vervalste testament. In Yassen v Yassen139 is aangevoer dat een van die begunstigdes ’n latere testament versteek of vernietig het. Die hof bevind dat ’n persoon wat ’n erflater se testament verberg of vernietig, onbevoeg sou wees om ingevolge die testament te erf.  Tshona v Wauchope140 handel met die geval waar ’n pastoor die gesamentlike testament van die oorledenes verberg het, die bestaan daarvan ontken, en ’n latere testament, waarin hy homself as begunstigde aanwys vervals het. 
6 2 3 Ander Verlore Testament
’n Testament kan verder vir einge ander rede verlore of vermis word.Dit blyk dat probleme met verlore testamente en die bewys daarvan universeel is. In die saak Marais v Botha143 kan ’n tweede testament, waarna die oorledene voor sy dood verwys het, en wat na bewering sy voormalige vrou (wat aan moord op hom skuldig bevind is) onterf, nie gevind word nie (dit is waarskynlik vernietig of versteek deur ’n ongelukkige erfgenaam). In Nell v Talbot145 het die oorledene en sy vrou die testament saam met ander dokumente gelaat in die sorg van ’n ou familievriend van die oorledene. Jare later by die afsterwe van die erflater is die testament nie meer in die vriend se kluis nie. Mondelinge getuienis is toegelaat om te bewys dat niemand weet waar die testament is nie en om dit te herkonstueer. In die Australiese saak In the Estate of Hall het die erflater ’n testament in 2009 verly. Ten spyte daarvan dat die huis deeglik deursoek is, kan die testament nie gevind word nie. Dit blyk dat die oorledene se ouers op ’n stadium na sy dood die eiendom opgeruim het en sekere dokumente weggegooi het.
In In the goods of S S Jacobsohn (deceased) word mens teruggeneem na die tragedie in 1912 toe die RMS Titanic gesink het. ’n Mosie-aansoek word met sukses gebring om ’n afskrif van ’n testament geldig te verklaar, deur die weduwee van Sidney Jacobsohn. Sy en haar man was beide passasiers op die Titanic. Hy sterf op 15 April 2012 ’n waterdood toe die skip ’n ysberg tref, maar sy is gered en oorleef. Sy voer aan dat nadat hulle in 1910 in die huwelik tree het, die oorledene ’n testament gemaak het waarin sy as bevoordeelde aangewys is. Die testament was gedeponeer in ’n swart houer by Standard Bank van Suid Afrika. Op 25
142 die Engelse reg sien a 20 Wills Act 1837. Al die territoriale gebiede in Australië het wetgewing wat herroeping deur vernietiging reël bv a 21(b)(ii) Wills Act 1936 (ACT); a 22(d) Wills Act 1936 (SA);Div 5 a 11 Succession Act 2006 No 80 (NSW); Sekere state in die VSA het wetgewing wat met verlore testament handel: Washington State RCWs Tit 11 Ch 11 20 S 11 20 070 en Toronto Rules of Civil Procedure RRO 1990 Reg 194. 143 [2008] ZAWCHC 111 par 1-2; Theart v Scheibert par 9.
Maart 2012 het hulle die houer afgehaal en in ’n trommel geplaas wat hulle saamgeneem het na hulle kajuit op die skip. Die testament het vergaan saam met die skip. Onlangs word daar ook gerapporteer dat ’n soldaat wat 67 jaar gelede in Normandië gesterf het, se testament gevind is. Sy testament raak op ’n bus verlore en word in 2012 toevallig by die busdepot gevind en aan sy familie besorg. 
Die saak Succession of R H Hatchell handel met die geval waar die testateur in 1987 ’n testament verly waarin hy sy kinders wat vir 2 jaar geen kontak met hom gemaak het nie, onterf. Een van sy dogters, Mev B, was die enigste begunstigde in die nuwe testament. Na die testateur se dood het Mev B ’n afskrif van die testament voorgelê omdat die oorspronklike testament weg was. Die hof bevestig die beginsel dat indien ’n testament by die dood van die testateur nie opgespoor kan word nie, daar ’n vermoede ontstaan dat die testateur die testament vernietig het met die bedoeling om dit te herroep. Mev B voer sekere getuienis aan ten einde hierdie vermoede te weerlê. Sy beweer dat sy op verskeie geleenthede die oorspronklike testament by haar pa se huis gesien het en dat die laaste keer dit by haar suster, Mev D wat onterf is, se huis was. Daar was verskeie e-posse wat tussen die broers en susters uitgeruil was, wat dui op die bestaan van hierdie 1987 testament. Die hof bevind dat die testament wel betsaan. Mev B het die vermoede wat geld by herroeping voldoende weerlê.
6 3 Per abuise Vernietiging of Herroeping deur Vernietiging van ’n Testament
6 3 1 Onderskeid tussen ’n Testament wat Herroep of Per Abuis Vernietig is en Herroepe Testamente
Indien ’n testament by die dood van ’n testateur nie gevind kan word nie, ontstaan een van twee verdere moontlikhede behalwe die hierbo bespreek: 
(a)	Die testament is per abuis vernietig (nalatigheid); óf 
(b)	die testateur (of iemand namens en in opdrag van hom) het dit doelbewus vernietig om dit te herroep. 
Hierdie vorms van vernietiging kan maklik met mekaar verwar word en gee aanleiding tot ernstige geskille oor die status van die testament, gevolg deur uitgerekte litigasie tussen belanghebbendes. Die per abuise vernietiging van ’n testament is ’n verdere scenario wat kan voorkom ten aansien van die vermiste testament. Daarteenoor is herroeping deur vernietiging van ’n testament ’n gemeenregtelike erkende herroepingswyse. Naasbestaandes wat as intestate erfgename kwalifiseer, wil gewoonlik aantoon dat die testament herroep is deur vernietiging. Daarteenoor sal naasbestaandes wat glo hulle is bevoordeel in die vermiste testament, wil aantoon dat die testament nie deur vernietiging herroep is nie, maar per abuis vernietig is. In die Nieu Seelandse saak Allan v Morrison word bevind: 
The hypothesis of accidental loss or destruction is unreasonable. There is a presumption against the hypothesis of fraudulent abstraction. There is a reasonable possibility that the deceased destroyed the will himself. In order to find for the will we must be morally satisfied that it was not destroyed by the testator animo revocandi.
In beide die gevalle van vernietiging geld die gemeenregtelike beginsels en kan die bestaan of herroeping van die testament bewys word deur ’n afskrif of aliunde getuienis. 
6 3 2 Per Abuise Vernietiging van ’n Testament (Vermis)
Nalatigheid kan daartoe lei dat ’n testament na die dood van die erflater nie opgespoor kan word nie. Dit kan wees dat dit nie herroep is nie maar per abuis verlê of vernietig is. Die testateur of die testamentopsteller maak byvoorbeeld sy kantoor skoon en gooi per ongeluk die testament saam met ander dokumente weg, of die kantoor, saam met die testament en ander dokumente, word in ’n brand vernietig. Die testament kan ook deur eksterne faktore tot niet gaan. Eksterne faktore kan insluit ’n aardbewing, posdienste, brand, waterskade ensovoorts. Op die webblad Living Trust Network  word verduidelik 
… if your last will and testament is accidentally destroyed by fire or water damage, or because it was inadvertently thrown away, many states will admit a photocopy of your will to probate.  However, to admit a photocopy, there must be evidence that it was accidentally lost or destroyed. 
Indien die testament nie meer bestaan nie of vermis word, maar nie herroep is nie, is dit steeds ’n geldige testament. Die bestaan, verlyding en inhoud sal bewys moet word. Verder moet die vermoede dat die testament herroep is, weerlê word, indien aangevoer word dat die testament net (per abuis) weg is, en daar moet bewys word dat die vermoede nie toepassing vind nie. Hierdie vereiste verswaar die bewyslas by verlore testament teenoor herroeping van testamente. In die Kanadese saak In Re Weeks166 het die hof geweier om die afleiding te maak dat die testament op ’n bedrieglike wyse vernietig is ten spyte van die feit dat die regter die omstandighede as uiters verdag gevind het. Die hof pas die vermoede derhalwe toe en die testament word geag herroep te wees. Daar kan van ’n afskrif of aliunde getuienis gebruik gemaak

word om die testament te herkonstrueer. In Ex parte Warren169 voer die oujongnooi vriendin van die oorledene aan dat die testament nie herroep is nie maar per abuis vernietig word. Die hof bevind egter:170 
It is not a piece of paper which can be easily mislaid. The applicant tried to explain its disappearance by the bold allegation that the deceased was unmethodical, but this statement cannot be true with regard to the deceased's private and business papers. The condition in which her papers were found contradicts it. 
Daarteenoor word in Uys v Uys bevind dat die testament wat nie gevind kan word nie per abuis verlore geraak het.
6 3 3 Herroep van ’n Testament deur Vernietiging
Herroeping van ’n testament deur vernietiging is ’n erkende gemeenregtelike herroepingswyse. Die erflater kan dus indien hy die testament wat in sy besit is, wil herroep, dit fisies vernietig deur die testament op te skeur, te verbrand of stukkend te sny, weg te gooi of selfs op te frommel. Soos hierbo verduidelik oorvleuel herroeping met per abuise vernietiging. Die herroepingshandeling hoef nie in teenwoordigheid van ’n getuie verrig te word nie en iemand kan die handeling in opdrag van die testateur namens hom verrig. Verder geld die vermoedens dat indien die testament by die dood van die testateur nie gevind kan word nie dat indien die testament in besit was van die

testateur, dit deur vernietiging herroep is en indien die testament beskadig gevind word, dat die testateur dit animo revocandi vernietig het. 
In Ex parte Warren175 was die betwiste testament van die testarise voor haar dood in haar besit en kon na haar dood nie opgespoor word nie. Omdat sy in besit was van dié testament en dit vermis word, tree die vermoede dat sy dit vernietig het (herroep) in werking. In Uys v Uysword bevind dat die testament net verlore is en die vermoede weerlê is: 
The theory that a will is presumed revoked when it was last seen in the hands of the testator and cannot be found, contemplates this ambulatory nature and requires clear and convincing proof to overcome the presumption of revocation. 
7 Kombinasie van Testament by dood Gevind, maar wat daarna Verlore raak
Twee moontlikhede word hier bespreek. Eerstens word gekyk na gevalle waar twee of meer van bogenoemde scenario’s voorkom soos waar die testament vermis word en dan kom ’n nuwe of vervalste testament te voorskyn by die dood van die testateur. Die ander moontlikheid is dat die testament wel gevind word by die dood van die testateur maar daarna wegraak. 
7 1 Kombinasie van Enige van Bogenoemde Gevalle
In Smith v Sampson word onreëlmatighede met ’n testament tot nuwe hoogtes gevoer. Eers word ’n testament verberg, vyf jaar later kom dit te voorskyn nadat die boedel as intestaat aangemeld is. Daarna word beweer dat daar ’n sogenaamde gesamentlike testament was, wat die eerste testament herroep het, maar dié testament kan nie opgespoor word nie. Die vrou en haar seun kon nie die sogenaamde testament gerekonstrueer kry nie weens ’n gebrek aan getuienis. Die hof bevind:
The Master’s report explained in detail why the 1992 Will was accepted. He points further to certain inconsistencies in the applicant’s version, inter alia, in reporting the estate as being ‘intestate’. This led to the applicant filing a supplementary affidavit in which she attempted to explain her case and tries to explain why she is now asking the Master to accept a reconstructed version of the Will rather than an unsigned one. She also explains why she initially reported the deceased’s estate as being intestate by saying she did so for ‘practical’ reasons. This explanation is unsatisfactory.
In Theart v Scheibert verly die testateur en testatrise ’n gesamenlike testament waarin hulle boedelsamesmelting beoog. Die testatrise oorhandig ’n afskrif van die testament aan haar enigste afstammeling. Na die testatrise se dood word haar boedel nie aangemeld nie. Die testateur verly daarna drie testamente waarin hy ’n neef aanwys as erfgenaam. Toe die testatrise se dood wel sewe jaar later aangemeld word, word dit nie geopenbaar dat sy binne gemeenskap van goed getroud was met die testateur nie. Die neef maak aanspraak op die hele boedel ingevolge die testatrise se testament. Die appèllant voer aan dat die testatrise se helfte na haar toe moet kom soos bepaal in die afskrif van die gesamentlike testament. Die hof aanvaar dat daar by die dood van die testatrise ’n testament was wat nie deur die testateur geadieer is nie en wat nie geopenbaar is nie. Die langslewende kan nie oor die helfte van die gesamentlike boedel beskik nie. Die afskrif word aanvaar om die inhoud van die testament te bewys.
By ’n vervalste testament sal dit dikwels gebeur dat die oorspronklike geldige testament vernietig of verberg is. 
7 2 Testament by Dood Gevind maar wat Daarna Verlore 
Raak 
Die opspoor van ’n testament is nie net by die dood van ’n testateur problematies nie. Dit gebeur dikwels dat die testament na die dood, tydens die bewaring of versending daarvan, wegraak. In Ex parte Ntuli183 het die oorledene reeds in 1946 ’n testament verly. Tydens sy lewe het hy gereeld daarna verwys. Die testament is aan sy vrouoorhandig met die opdrag om dit veilig te bewaar tot sy dood. By sy afsterwe in 1968 het sy vrou die boedel aangemeld en die oorspronklike testament aan die bank oorhandig. Sy is deur die bank na ’n prokureur verwys. Nadat sy die oorspronklike aan die prokureur oorhandig het raak dit weg. Die hof bevind: “The will had been removed from the offices of the attorney by some unauthorised person, and was irretrievably lost.” Die inhoud van die testament is deur getuienis bewys. 
Nog so ’n geval kom voor in Ex parte du Plessis184 waar ’n prokureursklerk die oorspronklike testament saam met ’n afskrif daarvan na die meesterskantoor stuur, maar die testament daarna spoorloos verdwyn. In Ex parte Porter186 kon die oorspronklike testament, wat afgelewer is by die kantoor van die prokureur, na die dood van die erflater, nie gevind word nie. Die ontvangsdame kon getuig dat sy die bruin koevert ontvang het maar sy weet nie wat daarvan geword het nie. ’n Elektronies weergawe (soos per e-pos gestuur) was steeds beskikbaar (afskrif). Die hof gelas die meester om dit as bewys van die inhoud van die testament te aanvaar aangesien dit slegs vermis word. In Uys v Uys het die oorledene se vrou die oorspronklike testament na die bank geneem vir versending aan die trustmaatskappy. Die testament is verlê nadat dit by die bank ingehandig is. Die intestate erfgename (die kinders wat nie ingevolge die testament erf nie) voer aan dat die testament wat vermis word, herroep is. Die hof bevind die testament is slegs verlore.
8 Bewyslas en Gevolge by Bestrede Testamente
Ongeag of die betwiste testament wel by die dood van die testateur gevind word, of nie ’n testament gevind word nie, en of bewerings van enige ander onreëlmatighede soos vervalsing, bedrog, verberging of per abuise vernietiging gemaak word, slegs die hof kan bepaal wat die status van die testament is. Daar moet bewys word dat die tersaaklike testament behoorlik verly is; die omstandighede waaronder die testament verlore geraak het met inagneming van die vermoedens;190 wat die inhoud van die verlore testament is.
Die algemene beginsel van die bewysreg geld naamlik hy wat beweer moet bewys. Die hof sal op ’n oorwig van waarskynlikhede oortuig moet word dat die aansoek moet slaag. Smith v Sampson194 word die bewyslas soos volg verduidelik: 
It is well established that where the original Will has been lost or destroyed it will be necessary to apply to Court for an order declaring a copy of the Will to be the Will of the deceased and an order authorising the acceptance by the Master of the copy. However where no copy of a lost Will is available, evidence is admissible to prove the contents of the Will, and where such evidence satisfactorily establishes the contents of the Will, a Court will order that the reconstructed Will will be accepted as the Last Will of the testator. However, in order to grant such relief the Court must be satisfied that the reconstruction is both accurate and complete.
190 In In Re Weeks 1972 3 OR 422 waar bevind is dat alhoewel net sy vrou toegang gehad tot die geslote laai waar die testament gehou is, die vermoede steeds toegepas is. Sien ook Todd “Lost Wills” The Scrivener (Junie 2004) 54-55; Sigurdson v Sigurdson 1935 4 DLR 529; Unwin v Unwin 1914 6 WWR 1186. Vlg In the Estate of Aileen Gibbs (deceased) [2012] SASC 230 waar die testateur ’n testament laat voorberei het deur Tower Trust Ltd en dit is aan haar gepos. Uit korrespondensie tussen die testateur en Tower Trust Ltd kon die afleiding gemaak word dat die testateur die testament verly het en dat dit wel in haar besit was. Die oorspronklike testament kon egter nie by haar dood gevind word nie. Die vermoede van herroeping het ter sprake gekom en is nie weerlê nie. In ’n bespreking van Succession RH Hatchell 2003 CA 0163 (beskikbaar by http://caselaw.findlaw.com/la-courtof-appeal/1475611.html (besoek 2013-04-06) word gemeld: “When a will cannot be found at the testator's death, there arises a presumption that the testator has destroyed the will with the intent of revoking it. Succession of Talbot, 530 So.2d 1132, 1134-1135 (La.1988) The presumption may be rebutted by ‘clear proof’ (1) that the testator made a valid will;(2) of the contents or substantiality of the will; and (3) that the will was not revoked by the testator. In Re Succession of Claiborne, 99-2415, p. 3 (La.App. 1 Cir. 11/3/00), 769 So.2d 1267, 1268, writs denied, 2000-3283 (La.2/16/01), 786 So.2d 98 and 2000-3310 (La.2/16/01), 786 So.2d 99 (citing Succession of Nunley, 224 La. 251, 69 So.2d 33, 35 (1953))”.
The onus to prove this on a balance of probabilities is on the party seeking the relief. 
Indien daar bewys word dat: 
(i)	Die testament vervals is, is die vervalste testament ongeldig.195 
(ii)	Die testament vermis en nie opgespoor kan word nie, moet die testament geherkonstrueer word. 
(iii)	Die testament herroep is deur vernietiging, is die testament ongeldig. 
(iv)	Dat die testament per abuis vernietig is dan bly die testament geldig.
(v)	Die testateur, sy testament per abuis verloor of vernietig het, sal daardie testament dan ingevolge die materiële reg geldig bly alhoewel daar bewysregtelik probleme kan wees om die inhoud te bewys. 
9 Foutiewe Aanwending van Artikel 2(3) van die Wet op Testamente 
Voor die inwerkingtreding van die Wet tot Wysiging van die Erfreg200 op 1 Oktober 1992 is alle geskille, wat gehandel het met verlore, vermiste
195 Tshona v Wauchope 1908 EDC 32; S v Van Zyl; S v TS Maqubela (WKH) (beskikbaar by http://www.saflii.org/blog/?page_id=134 (besoek 2013-0406)). Vgl ook Pienaar “Moord: Regter se testament vervals, beslis hof” Beeld (2013/01/31). Van der Westhuizen “Geen twyfel oor valse handtekening” Beeld (1997-09-18); “Miljoenêr-boer se voorman getuig oor dié testament ‘Hy het my vertel hy’t dit vervals’” Beeld (1997-08-01) 3.
of vernietigde testamente (asook die geldigheid, verlyding, wysiging, herroeping) deur die howe hanteer deur gebruik te maak van die gemeenregtelike beginsels. Na die inwerkingtreding van artikel 2(3) van die Wet op Testamente was daar ’n vlaag van aansoeke om testamente wat na die dood van ’n erflater te voorskyn gekom het en nie aan formaliteitsvereistes voldoen het nie, geldig te laat verklaar.Artikel 2(3) handel spesifiek met kondonering van nie-nakoming van formaliteite in artikel 2(1) en bied nie gepaste regshulp waar ’n “geldige verlyde testament” vermis word of verlore geraak het nie. Artikel 2(3) val dus streng gesproke buite die konteks van hierdie bespreking. Daar blyk egter onduidelikheid te wees ten aansien van die aanwending van artikel 2(3). ’n Artikel 2(3)-aansoek maak nie voorsiening vir kondonering van ’n afskrif van ’n geldige testament nie, maar vir ’n dokument wat nie aan die formaliteitsvereistes voldoen nie. Die vraag na die toepassing van artikel 2(3) in geval van vermiste of verlore testamente het pertinent ter sprake gekom in Ex parte Porter205 en Yokwana v Yokwana.206 In beide sake het regter Binns-Ward die uitsprake gelewer. In Ex parte Porter (waar die testament na die dood van die testateur vermis word) word tereg bevind dat ’n artikel 2(3)-aansoek nie die korrekte prosedure is om ’n verlore testament te bewys nie. By ’n verlore testament, soos in dié saak (waar die testament juis nie gevind word nie) moet die testament

geherkonstrueer word. In geval van ’n kondonasieaansoek word daar wel ’n dokument gevind wat nie behoorlik verly is nie. Regter Binns-Ward het tereg geweier om ingevolge artikel 2(3) die dokument as die testateur se kodisil te aanvaar. Die kodisil wat vermis word, was ’n behoorlik verlyde dokument en dus nie vormgebrekkig nie. Die hof bevind:
A proper case for relief under the common law would be made out in a matter in which the executed will had been lost and the court was satisfied on the evidence that the reconstruction was both accurate and complete. Thus the formulation of relief in this application, predicated as it was on the provisions of s 2(3) of the Wills Act, was misconceived. The relief should rather have been sought under the common law, in terms of which the court may in a proper case authorise that a ‘reconstructed copy’ of a will be accepted by the Master. A proper case for relief under the common law would be made out in a matter in which the executed will has been lost and the court is satisfied on the evidence that the reconstruction is both accurate and complete.
In Hassan v Mentor209 lyk dit of regter Davis die standpunt van regter Binns-Ward volg waar ’n aansoek om kondonering van ’n afskrif gedoen is. Die testament was behoorlik verly maar het verlore geraak. Die hof verklaar dat die afskrif as testament aanvaar kan word. Daar is egter nie ’n uitdruklike aanduiding of die kondonasie roete of die
gemeneregtelike roete toepas is nie. 
’n Verdere wangebruik van artikel 2(3) kom voor in Reichman v Reichman212 waar die seun van die oorledene, wat ook die eksekuteur is, besluit om die boedel te verdeel tussen die intestate erfgename. ’n Aansoek word gebring om dié seun as eksekuteur te onthef uit sy amp. ’n Testament wat deur slegs een getuie geteken is en deur die eksekuteur se seun in sy eie handskrif geskryf is, word nie by die dood ingehandig nie. Toe daar beswaar gemaak word teen die likwidasie- en distribusierekening, dreig die eksekuteurseun die ander erfgename dat hy ’n aansoek gaan bring om die testament, wat hom na bewering as enigste erfgenaam aanwys, te laat kondoneer. Hy wil in retrospek ’n artikel 2(3)-aansoek bring om die testament geldig te verklaar. 
10Samevatting 
Probleme wat by die dood van ’n testateur met testamente ontstaan moet teen die agtergrond van die volgende gesien word: Die verlyding van ’n testament is gewoonlik ’n emosionele ervaring aangesien mens met die onafwendbaarheid van die dood gekonfronteer word. Die formaliteitsvereistes in artikel 2(1) skep ’n raamwerk om die testateur te beskerm teen onbehoorlike beïnvloeding, bedrog, en dit bevorder geheimhouding. Ten spyte daarvan dat die erns en noodsaaklikheid daarvan om ’n testemant te verly besef word, word versuim om die testament na verlyding sorgsaam te bewaar, wysig of herroep en by veranderde omstandighede aan te pas. 
Alhoewel daar statutêre maatreëls vir die verlyding, en wysiging van testamente is en ook vir die bereddering van die boedel, geniet (i) die testateur en (ii) die testament geen beskerming tussen die verlydingsproses van die testament en die dood van die testateur nie. Die meeste van die probleme wat met testamente ervaar word kom in hierdie “onbeskermde fase” voor en kan waarskynlik daaraan toegeskryf word dat daar geen verpligting op die testateur (of testamentopsteller) is om (i) die bestaan en (ii) plek van bewaring van ’n testament te openbaar of aan te teken nie. Dit dra daartoe by dat testamente op groot skaal vermis of betwis word. Verder kan ’n testateur sterf sonder dat dit bekend is dat hy ooit ’n testament gemaak het. 10 1 Status quo
Die toename in litigasie rondom testamente is kommerwekkend.Tans is die enigste uitweg om ’n geskil tussen potensiële erfgename by te lê, om die hof te nader vir ’n bevinding oor die “betwiste testament”. In gevalle waar die netto waarde van die boedel nie veel is nie, kan litigasie die hele boedel uitwis. Indien daar by die dood van die testateur bewerings van bedrog, vervalsing, vernietiging of herroeping is, is die gepaste regshulp, ’n bevel ingevolge die gemeenregtelike beginsels. Testamentopstellers behoort testateurs te waarsku dat sorgeloosheid met die testament potensiële probleme kan skep. Teen die agtergrond van probleme met testamente som Kahn dié posisie soos volg op:
Is forgery or falsification of a will a widespread and largely undiscovered crime? Basically, our will is ... so simple in form and so easy to falsify. All that are really needed are the apparent signatures of the testator and two witnesses. If a plot is considered desirable, well, as Mr Justice Jacob de Villiers put it in his dissenting judgment in Kunz v Swart, ‘what is easier than for a person ….to conspire with one or more persons to make a false will without a trace of such conspiracy coming out?’ If a conspiracy is too difficult to arrange, witnesses can be lead to believe they are witnessing another document.
10 2 Herverdelingsooreenkoms
’n Moontlike oplossing (indien litigasie nie oorweeg word nie) is om van ’n herverdelingsooreenkoms gebruik te maak om geskille by te lê. Die ooreenkomste het egter beperkte aanwending binne die beredderingsproses. Die herverdelingsoorkeenkoms bied nie werklik ’n oplossing by problematiese testamente nie, maar kan wel in uitsondelike gevalle gebruik word om geskille tussen erfgename op te los. Die algemene beginsels van ’n herverdelingsooreenkoms moet egter in

gedagte gehou word. Slegs mede-erfgename (testaat en intestaat) kan met mekaar ooreenkom om bates te herverdeel. Herverdeling sal net suksesvol wees indien daar tot ’n vergelyk gekom kan word tussen erfgename wat in ’n spesifieke testament benoem word. Die beginsels van skenkings en afstanddoening moet hier in ag geneem word en kan herverdeling in die wiele ry. In Lipchick v Master bevind die hof: 
It is common cause that the parties have made several attempts to settle the matter. Unsettled, this is a dispute that will haunt the parties for years, regardless of what the correct determination of the matter may be. 
Daar is dus nie veel ruimte om geskille by te lê anders as deur die hof nie.
10 3 Voordoodse register 
Alhoewel daar ’n nadoodse register van testamente bestaan (wat deur die meesterskantore gehou word) is daar geen registrasie van testamente vir die tyd tussen verlyding daarvan en die dood van ’n testateur nie. Sekere banke en instansies hou wel vir doeleindes van hulle eie administrasie rekord van testamente wat deur hulle opgestel word.Daar is egter niks wat ’n testateur verhoed om indien hy wil die testament te verander of te vernietig nie. ’n Voordoodse notering of registrasiestelsel vir testamente is al jare gelede voorgestel deur Kahn ten einde (i) onreëlmatighede te beperk tydens verlyding en bewaring van testamente, en (ii) die aanmelding van testament met groter omsigtigheid te kontroleer.235 In 1991 het die Suid-Afrikaanse regskommissie ook oorweging geskenk aan die wenslikheid van ’n voordoodse registrasiestelsel. Daar is egter bevind dat die administrasie rondom so ’n stelsel hoë kostes sal meebring. In 2003 vat Kahn die situasie soos volg saam: 
We have no register of wills in any form, with the consequence that it is possible for the existence of a will by a deceased person to be unknown or kept secret by the person or persons who alone know of it and who would benefit from this absence of knowledge. Whether this situation should continue to exist has been considered by several writers and by the South African Law Commission, which concluded that things should be left as they are. The ease and possible cheapness of making an underhand will are advantages that outweigh any consequent risk of illicit actions. That seems to be the opinion of most commentators.
’n Registrasiestelsel hou die voordele in dat daar sekerheid is dat die testament gevind sal word; bedrog met verlyding van ’n nuwe testament sonder die wete van die erflater sal voorkom word; korrupsie met moontlike vernietiging kan voorkom word; en dit neem die druk van die testateur af om sekere mense te bevoordeel. Die nadele van so ’n stelsel is dat daar ’n mate van beperkinginge op testeervryheid is (deurdat die testament aangemeld moet word). Stappe sal geneem moet word om die inhoud van die testament vertroulik te hou. 
Die wenslikheid van ’n voordoodse registrasiestelsel moet opgeweeg word teen die beginsel van testeervryheid. Die oogmerk moet wees om die testateur en sy testament te beskerm. Daar is geen rede waarom die testateur nie vrye toegang tot sy testament kan hê nie, terwyl die inhoud van die testament steeds vertroulik bly. Argumente dat dit ’n duur administratiewe struktuur behels is ongegrond. Sonnekus239 voer tereg aan dat so ’n stelsel voordele inhou en 
all in all registration is merely another way to ascertain that the last will of the testator is honoured. With computerised technology there seems to be no sound reason why a central register could not be set up in South Africa.
Indien so ’n stelsel oorweeg word kan daar met vrug by ander regstelsels kers opgesteek word. Daar is deesdae wêreldwyd ’n tendens om voor die dood van die erflater sogenaamde elektroniese registers van testamente reeds te hou.241 Willdata in die Verenigde Koningkryk verskaf so ’n diens. 
Daar kan nie veel langer gewag word om ’n meer formele stelsel te implementeer ten einde onnodige komplikasies met testamente by die dood van ’n testateur te ondervang nie. So ’n stelsel kan desnoods deur die meesterskantore of ’n staatsinstelling aanlyn hanteer word of andersins deur ’n privaatinstansie. Daar is gevorderde rekenaarprogramme en progammatuur wat aanlyn registrasie teen ’n baie lae koste moontlik maak. Na die verlyding van ’n testament kan die testateur aanteken op so ’n registrasiestelsel en die datum van verlyding en plek van bewaring te noteer. ’n Stelsel met die nodige sekuriteit ingebou, sal verseker dat slegs die testateur, met ’n persoonlike wagwoord wat aan hom toegeken word, toegang tot sy testament het. Indien hy sy testament wil wysig of herroep, teken hy weer aan en registreer die gewysigde of nuwe testament deur die datum en plek van verlyding te verskaf. Dit behoort nie omvangryke administrasie te verg om so ’n stelsel te skep nie. Alhoewel so ’n registrasiestelsel nie sonder probleme is nie en die gedagte nie is om testeervryheid aan bande te lê nie, kan dit
241 Gray 2012 The Step J bespreek die posisie in die Australiaanse reg tav hoe die misplaaste testament gevind kan word en beveel ’n elektroniese register aan. Sien ook Duhaime Legal Resources 2007-aanlyn vir die Kanadese reg en Shakespeare (2010) vir die Engelse reg. Vgl ook Certainty “National Wills register and Will Services” beskikbaar by http:// www.certainty.co.uk/ (besoek 2012-09-18); Gunnarsson 2006 Ill Bar J verduidelik hoe die problematiek in Illinois hanteer word, en word aanbeveel dat ’n statutêre geskepte sentrale “testament repository” die antwoord mag wees. 
’n beginpunt wees om potensiële onsekerhede by vermiste testamente op te los. So ’n stelsel kan bydra tot regsekerheid aangaande die bestaan van ’n testament (al dan nie) en ook om die plek waar die testament gehou word te kan identifiseer na die dood van die erflater en ter selfdertyd bedrog, vervalsing, vernietiging en die vermissing van testamente hokslaan.