IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA 
(OOSTELIKE RONDGAANDE PLAASLIKE AFDELING)

Saaknommer: H84/2006 
22/2009

In die saaktussen:

en

[1] Die eisers is eggenotes getroud binne gemeenskap van goedere. In wat volg verwys ek na die eerste eiser as "Bruwer". Die eerste verweerder is 'n prokureursfirma; die tweede verweerder is "n direkteur en werknemer van die eerste verweerder. Ek verwys vervolgens na die tweede verweerder as "Wagener".

[2] Die eiser eis skadevergoeding van die verweerders in die (gewysigde) bedrag van R126 400.00. Die eis spruit voort uit 'n kooptransaksie vir die aankoop van erwe in Oudtshoorn. Die feite wat die eis ten grondslag le is grootliks gemene saak tussen die partye.

Feitelike agtergrond

[3] Die twee erwe wat die eisers gekoop het, is gelee in 'n ontwikkeling wat onderneem is deur Elsefan Ondernemings BK en wat bekend is as die "Palms Veiligheidsoord". Die dominante lid van Elsefan Ondernemings BK is ene Mnr UL Plotz (hierna "Plotz") wat die dryfveer agter die ontwikkeling was. Die erwe in die ontwikkeling is bemark deur Kango Eiendomme van Oudtshoorn. Die regswerk in verband met die ontwikkeling, insluitend die oordrag van die erwe wat verkoop is, is behartig deur die eerste verweerder en in die besonder deur Wagener. Die kontrak (met die opskrif "Koopbrief) wat gebruik is vir die verkoop van die erwe is deur die verweerders opgestel.

[4] Tydens Mei 2004 het die eisers die ontwikkeling besigtig en besluit om twee erwe, nommers 14377 en 14378, te koop. Op 24 Mei 2005 het die eisers te George 'n aanbod vir die aankoop van die erwe onderteken en aan Kango Eiendomme in Oudtshoorn gefaks. Die aanbod was vervat in 'n afskrif van die "Koopbrief wat die ontwikkelaar en die eiendomsagent vir die verkoop van die erwe gebruik het.

[5] Die eiendomsagent het die skriftelike aanbod op 24 Mei 2004 of kort daarna aan die verweerders oorhandig. Die eisers het terselfdertyd 'n bedrag gelykstaande aan 10% van die koopprys van die twee erwe, 'n bedrag van R13 500.00 as deposito in die eerste verweerder se trustrekening inbetaal. Op 28 Mei 2004 stuur die verweerders 'n brief, onderteken deur Wagener, aan Bruwer wat soos voig lui:

AANKOOP VAN ERWE 14377 EN 14378 (PALMS VEILIGHEIDSOORD)

Ons bevestig dat ons in besit is van'n koopkontrak ingevolge waarvan u Erwe 14377 en 14378 Oudtshoorn aangekoop het.

Ons heg hierby aan ons kwitansie ten bedrae van R13 500.00 ten opsigte van die deposito wat u gemaak het op die koopprys asook 'n Magtiging wat u moet onderteken ten einde ons in staat te stel om die deposito te bele.

Die aangehegte kwitansie is gedateer 27 Mei 2004 en bevat die volgende aantekening: "AJ Wagener Erf 14377 en 14378".

[6] By ontvangs van die "Koopbrief het Wagener 'n kantoorleer oopgemaak waarop die naam van Bruwer en die twee erfhommers, asook die woorde "Deposito inbetaal 24/5/04 R13 500.00" deur Wagener persoonlik aangeteken is.

Opstel Koopkontrak, Toesien tot ondertekening en uitvoering       250.00
[8] Bruwer het getuig dat hy van tyd tot tyd navraag gedoen oor die rede vir die vertraging in die afhandeling van die transaksie. Mej Liebenberg, 'n werknemer van die eerste verweerder, het horn by meer as een geleentheid meegedeel dat die vertraging veroorsaak word deur 'n oponthoud in die proses van goedkeuring van die ontwikkeling. Hierdie getuienis is nie in geskil geplaas nie.

[9] 'n Brief, onderteken namens Wagener, met die volgende inhoud word op 12 April 2005 aan Bruwer gerig:

TRANSPORT: ELSEFAN ONDERNEMINGS BK/JW BRUWER ERF: 14377 & 14378

Met verwysing na bostaande wens ons te bevestig dat ons alreeds 'n deposito ontvang het in die bedrag van R13 500.00.

Die kontrak bepaal dat kopers binne 15 (vyftien) dae nadat hy skriftelik versoek versoek is '"n Goedgekeurde bank of ander aanvaarbare waarborg verskaf vir die betaling van die balans van die koopsom".

Graag ontvang ons dus 'n waarborg van u in die bedrag van 121 500.00, synde die balans van die koopsom van Erf 14377 & 14378, Palms Veiligheidsoord, Oudtshoorn.

Indien enige navrae, is u welkom om Mej Liebenberg van ons kantore te kontak.
Op 28 April 2005 betaal Bruwer die bedrag van R121 500.00 in op die rekening van die eerste verweerder. Bruwer se getuienis dat Mej Liebenberg horn telefonies meegedeel het dat dit in orde sal wees as hy die balans van die koopsom voor 30 April 2005 inbetaal, is nie in geskil geplaas nie.

[10] Ingevolge 'n koopkontrak onderteken deur die koper op 3 Junie 2005 en deur die verkoper op 7 Junie 2005, verkoop Bruwer een van die erwe (erf 14377) aan ene Me MM Dawson. Die ooreengekome koopprys was R150 000.00. Toe daar gepoog word om oordrag van die erf aan Me Dawson te gee, kom dit aan die lig dat die twee erwe wat Bruwer en sy vrou gekoop het, nooit op hul name oorgedra is nie.

[11] Plotz het getuig dat Wagener horn meegedeel het dat die eisers versuim het om hul kontraktuele verpligtinge na te kom deurdat hulle nie die balans van die koopsom tydig betaal het nie, en dat hy om daardie rede, namens die verkoper, die kontrak gekanselleer het. Plotz het voorts getuig dat as Wagener horn sou ingelig het dat die eisers wel die koopsom inbetaal het, hy bereid sou gewees het om die koopkontrak te teken omdat die koopsom steeds binne sy besigheidsplan met die ontwikkeling geval het.

[12] Dit word nie betwis dat die verweerders op geen stadium die eiesers in kennis gestel het dat die verkoper nie die eisers se aanbod skriftelik aanvaar het nie, en ook nie dat die "kontrak" deur die verkoper "gekanselleer" is nie. Nadat die spreekwoordelike bom gebars het, het die verweerders ook nie uit eie beweging die koopsom terugbetaal wat die eisers in hul trustrekening inbetaal het nie, dog eers nadat die eisers regshulp in hierdie verband verkry het.

[13] Tydens die verhoor is daar namens die verweerders erken dat as die eiser die erwe sou bekom het, hulle dit teen 'n bedrag van R150 000.00 sou kon herverkoop het. Die verweerders het nie die beweerde omvang van die eiesers se skade in die bedrag van R126 400.00 in geskil geplaas nie. In hierdie verband is daar verder die onbetwiste getuienis van Bruwer dat hy en sy vrou die erwe gekoop het met die oog daarop om hulle later teen 'n wins te verkoop. Hierdie bedoeling blyk dan ook uit die abortiewe transaksie vir die verkoop van een die die erwe aan Me Dawson.

Die pleitstukke

[14] In paragraaf 13 van die eisers se gewysigde Besonderhede van Eis word die grondslag van hul eis soos volg uiteengesit:

Daar het te alle tye 'n regsplig op die Eerste Verweerder, verteenwoordig deur die Tweede Verweerder en Tweede Verweerder as verteenwoordiger van Eerste Verweerder teenoor Eisers as voornemde kopers gerus om in die uitvoering van Eerste Verweerder se mandaat teenoor Elsefan Ondernemings en as die verkoper se benoemde oordragprokureurs, die belange van Eisers as voornemde kopers van erwe in die ontwikkeling, te beskerm en/of te beveilig en welke regsplig ingesluit het, maar nie beperk daartoe was nie, dat Verweerders:

13.1 die Eiser se aanbod moes nagegaan het en indien nodig, dit aan Elsefan Ondernemings moes voorle vir aanvaarding daarvan deur die ondertekening van die koopkontrak. deur Elsefan Ondernemings;

13.2. indien die aanbod enige ooglopende foute bevat het, hulle die nodige stappe moes geneem het om die aanbod reg te stel en/of enige probleme in verband daarmee onder die aandag van die Eisers as voornemende kopers te bring ten einde Eisers in staat te stel om die problem uit te sorteer;
13.3. nie enige nalatige wanvoorstelling aan Eisers in verband met die transaksie of die totstandkoming van die kontrak tussen die partye vir die aankoop van die erwe ooreenkomstig die aanbod van die Eisers, te maak nie.

In hul Verweerskrif ontken die verweerders -

	 kategories dat daar op enige stadium 'n regsplig op die Eerste
Verweerder, verteenwoordig deur Tweede Verweerder, gerus het om die sogenaamde aanbod na te gaan en te sorg dat dit voldoen aan die vereistes wat Elsefan Odernemnings gestel het tot aanvaarding daarvan.

Die verweerders ontken uitdruklik dat daar 'n plig op hulle gerus het soos uiteengesit in paragrawe 13.1, 13.2 en 13.3 van die gewysigde Besonderhede van Eis, en pleit voorts dat -

	 die plig om toe te sien dat die Koopkontrak voldoen aan al die wetlike
vereistes berus het by en op die Eiendomsagent wat kommissie verdien het vir gemelde werk.

Die verweerders ontken ook -

	dat hulle 'n mandaat van Elsefan Ondernemings, of 'n opdrag, gehad het
om as oordragprokureurs die belange van Eisers as Kopers te beskerm of the beveilig, erken dit nie en plaas die bewyslas op Eisers.
Die verweerders se dat hulle slegs 'n regsplig teenoor Elsefan Odernemings gehad het en voer (by herhaling) aan dat -

	 enige regsplig om toe te sien dat die Koopkontrak volledig voltooi en
onderteken word het gerus op die Eiendomsagente.

By die verhoor is 'n aanvullende, alternatiewe verweer gegrond op bydraende nalatigheid aan die kant van die eisers, by die Verweerskrif gevoeg.

Onregmatigheid

The imposition of this legal duty is a matter for judicial determination involving criteria of public or legal policy consistent with constitutional norms. In the result, conduct causing pure economic loss will only be regarded as wrongful and therefore actionable if public or legal policy considerations require that such conduct, if negligent, should attract legal liability for the resulting damages.

It is impossible to lay down an all-embracing test as to when an attorney will be held to owe a legal duty towards a person other than the client particularly where, as here, that person relies on a negligent misrepresentation inducing a contract (here the contract of settlement), or on negligent omissions on the part of the attorney to safeguard that person's interests when the attorney is performing the duty the attorney owes to the client. The question of wrongfulness that pertinently arises in each of such cases is essentially one of legal policy.

	 'n prokureur vir 'n besondere doen of late teenoor 'n teleurgestelde
bevoordeelde aanspreeklik is, beteken nie prinsipieel dat hy teenoor ander derdes (wat byvoorbeeld met sy kliente sake doen) aanspreeklik moet wees nie. Wat goeie en verstandige beleid met 'n bevredigende resultaat in die een geval is, hoef nie goeie en verstandige beleid in 'n ander geval te wees nie.

[17] In die onderhawige geval is die aard en omvang van die regsplig ter sprake wat rus op 'n prokureur wat as aktebesorger belas is met die oordrag van 'n eiendom. In die besonder ontstaan die vraag of die aktebesorger, wat sy mandaat van een van die partye ontvang (byvoorbeeld, die verkoper), 'n regsplig het om ook na die belange van die ander party (die koper) om te sien? Die bestaan al dan nie van sodanige regsplig in 'n bepaalde geval moet beoordeel word in die lig van die besondere omstandighede van daardie geval.

In evidence, Mr Shelwell, admitted, quite correctly in my view, that by accepting the appointment as conveyancer in respect of the transactionbetween the applicant and the first respondent, the second respondent became the agent of both parties.

Against this background, the seller argued, albeit somewhat tentatively, that any alleged waiver by the buyer had not been communicated to her. This argument is without substance, as it loses sight of the fact that the conveyancer appointed to attend to transfer of the property was in fact the seller's agent.

	a conveyancer is nothing but the agent of the person wishing to effect the
transfer of his property.

Oordrag van die eiendom sal deur Prokureurs Pocock & Bailey Ing. (AJ Wagener), Kerkstraart 117, Oudtshoorn, Tel: 044 272 8911 passeer word.

Alhoewel die verweerders hul mandaat van die verkoper ontvang het en die oordrag moes behartig gewapen met 'n volmag van die verkoper, het die eisers bewustelik daartoe toegestem dat die verweerders as oordragprokureurs aangestel word. Die eisers was daarop geregtig om te verwag dat die oordragprokureurs tot wie se aanwysing hulle toegestem het, hul opdrag met professionele kundigheid sou uitvoer.

[20] Die eisers het 'n deposito ten bedrae van R13 500.00 en die balans van die koopprys ten bedrae van R121 500.00 in die verweerders se trustrekening inbetaal. Die verweerders was onder 'n verpligting om hierdie bedrae uiteindelik, na afhandeling van die oordrag, oor te betaal aan die party wat ingevolge die transaksie tussen die partye daarop geregtig is, en wel die verkoper. Die verweerders was onder 'n verpligting teenoor die eisers om toe te sien dat die geld aldus aangewend word, en nie op 'n ander wyse nie, en as die transaksie nie sou deurgaan nie, om die geld sonder versuim aan die eisers terug te betaal.

[25] Die aanvullende verweer van bydraende nalatigheid wat tydens die verhoor geopper is, berus op die grondslag dat daar 'n verpligting op die eisers gerus het om by die eiendomsagent en die verweerders navraag te doen of die verkoper die aanbod skriftelik aanvaar het. In die lig van die onbetwiste feite is dit 'n verweer sonder meriete.

Gevolgtrekking

[26] In die lig van die voorafgaande bespreking is ek van oordeel dat die eisers 'n geldige vordering teen die verweerders het wat gegrond is op

[27]   In die lig van voorgaande word die verweerders gelas om:
1. gesamentlik en afsonderlik die bedrag van R126 400.00 aan die eisers te betaal;
2. rente op voormelde bedrag te betaal teen 15.5% per jaar van datum van betekening van die dagvaarding tot datum van betaling;
3. die eisers se gedingskoste te betaal.