---

Saak nr 418/87 /MC

GOODMAN TEMBELA
Eerste Appellant

VICTORIA GWE
Tweede Appellant

- en -

DIE STAAT
Respondent

VIVIER AR,

Saak nr 418/87 /MC

IN DIE HOOGGERSGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(APPèLAFDELING)

In die saak tussen
GOODMAN TEMBELA
Eerste Appell

en
VICTORIA GWE
Tweede Appell

- en -
DIE STAAT
Respondent

Coram:
VILJOEN, VIVIER AHR et BOSHOFF WAR

Verhoor
3 MAART 1988.

Gelewer
10 MAART 1988

UITSPRAAK

VIVIER AR:-

Die twee appellante, na wie ek as beskuldigdes

4 en 5 onderskeidelik sal verwys, het saam met 4 ander,

na wie ek as beskuldigdes 1, 2, 3 en 6 onderskeidelik sal

verwys, in die Kaapse Provinsiale Afdeling voor LATEGAN R

en twee assessore tereggestaan OP die volgende aanklagte:

huisbraak met die opset om te roof, waarby verswarende

omstandighede aanwesig is (aanklag 1), moord (aanklag 2),

poging tot moord (aanklag 3) en die onwettige besit van "n

vuurwapen en ammunisie (aanklagte 4 en 5 onderskeidelik) . op

die eerste aanklag is al ses beskuldigdes skuldig bevind.

Op die tweede aanklag is beskuldigde 6 onskuldig bevind maar

die /. . .

3.

die ander is almal skuldig bevind aan mobrd. OP die

derde aanklag is almal onskuldig bevind en op die vierde

en vyfde aanklagte is slegs beskuldigdes 1 en 4 skuldig

bevind. Op die moordaanklag is tsn opsigte van elk van

beskuldigdes 1 tot 5 bevind dat daar geen versagtende

omstandighede is nie en elkeen van hulle is gevolglik

ter dood veroordeel. OP die ander aanklagte waaraan cie

beskuldigdes skuldig bevind is, is verskillende termyne

van gevangenisstraf opgelê wat nie hier gemeld hoef te

word nie. Beskuldigde 5 is deur die Verhoorregter verlof

verleen, en beskuldigde 4 is na 'n versoekskrif aan die

Hoofregter verlof verleen om na hierdie Hof te appelleer

teen hul skuldigbevindings aan moord, teen die bevindings

dat /...

4.

dat daar by die pleging van die moord geen versagtende omstan=

dighede was nie en teen die gevolglike doodvonnisse wat

hulle opgele is. 3eskuldigde 5 is ook deur die Verhoor =

regter verlof verleen om teen haar vonnis op die eerste

aanklag te appelleer, maar hierdie appel is voór hierdie

Hof laat vaar.

Die feite wat nie tans in geskil is nie, is dat

al ses beskuldigdes 'n rooftog beplan het bv die huis in

Constantia, Kaapstad,van bsskuldigde 5 se werkgewer, Stanley

William Hinrichsen ( "die oorledene"), en sy vrou. Kort voor

agtuur op Maandagaand 25 Augustus 1986 is beskulaigdes

1, 2 en 3 deur beskuldigde 4 in sy motor na die oorledene

se huis geneem. Beskuldigdes 1, 2 en 3 het die huis

binnegegaan /.....

5.

binnegegaan en die oorledene in die sitkamer teëgekom

waar beskuldigde 1 hom ten aanskoue van mev Kinrichsen,

koelbloedig met 'n rewolwer doodgeskiet het. Die

rewolwer het hy vroeër die middag van beskuldigde 4 gekry

Beskuldigdes 2 en 3, wat beide met messe gewapen was, het

daarna vir mev Hinrichsen langdurig aangerand in 'n 'poging

om 'n versteekte brandkas in die huis te bereik waar; hulle

cereken het geld was, totdat hulle vir 'n geluid in die

huis ceskrik'en gevlug het. Beskuldigde 4, wat in.tussen

buite by sy motor gewag het, het die ander drie na hul

huise teruggeneem en hy het later die vuurwapen gaan

wegsteek. Beskuldigde 5was tydens die rooftog in haar

kamer aan die agterkant van die woonhuis.

Daar / ....

6.

Daar is reeds die Donderdag voor die moord

besluit om beskuldigde 5 se werkgewers te beroof.

Beskuldigde 5 en haar broer Thomas het dié dag hulle

suster, beskuldigde 6, wat saam met beskuldigde 1 in

New Crossroads gewoon het, besoek. Thomas, wie se

getuienis deur die Verhoorhof aanvaar is, het getuig

dat beskuldiqde 5 in die loop van hulle besoek die ander

vertel het dat daar gelg te kry is in 'n brandkas bv

haar werkplek. Beskuldigde 1 het haar daaromtrent

uitgevra, en die twee het daar en can beplan om beskul =

digde 5 se werkgewers te beroof. Die plan was dat

beskuldigde 5 sou sorg dat haar werkgewers se hond in

sy hok is en dat die agterdeur nie gesluit is nie wanneer

beskuldigde /....

7.

beskuldigde 1 een aand teen aandete daar sou kom.

Beskuldigde 1 en ander wat hom sou help, sou met wapens

kom en die huismense dreig, waarop laasgenoemdes na

verwagting sou skrik en nie weerstand bied nie. Hulle

sou dan vasgebind word sodat dit nie nodig sou wees om

hulle seer te maak nie. Thomas is daar wea en later

die middag het beskuldigde 1 vir beskuldigde 2 gaan haal,

die plan is aan hom verduidelik en hy het incestem om

mee te doen. Beskuldigcs 5 het vroeg die Vrydagoggend

na haar werkplek teruccekeer en was onbewus van die

verdere beplanning van die rooftoa. Later die daa

het beskuldigdes 1 en 2 vir beskuldigde 4 gekry om die

nodiqe vervoer te verskaf vir die rooftoc. Die

Vrydagmiddag /...

8.

Vrydagmiddag het beskuldigdes 1, 2, 4 en 6 in beskuldigde

4 se motor na die oorledene se huis gery om die toneel

te verken. Daar is toe besluit om die rooftog die

Maandag uit te voer. Saterdagoggend het beskuldigde 3

by die ander aangesluit. Maandagmiddag het beskuldigdes

1 en 2 vir beskuldigde 4 gevra om 'n vuurwapen in die hande

te kry om in die rooftog te gebruik en laasgenoemde het

die rewolwer waarmee die oorledene doodgeskiet is, van

ene Gumede geleen en dit aan beskuldicde 1 oorhandig.

Beskuldigde 4 was daarvan bewus cat die rewolwer gelaai

was met 'n vol magasyn.

Mnr Noren, wat namens beskuldigde 4 voor ons

verskyn het, het toegegee dat beskuldigde 4 korrek skuldig

bevind / ...

9.

bevind is aan moord en het nie voortgegaan met die appèl

teen die skuldigbevinding aan moord nie. Na my mening

is hierdie toegewing tereg gemaak. Beskulcigce 4 het

aktief deelgeneem aan die beplanning en uitvoering van

die rooftog en het volgens sy eie getuienis voorsien

dat die rewolwer met noodlottige gevolge in die loop

van die rooftog gebruik kon word.

Ten opsigte van die vraag van versagtende

omstandiahede het mnr Noren betooa dat die Verhoorhof

fouteer het deur nie die afwesigheid van die direkte

oogmerk om te dood as 'n versagtende omstandigheid te

beskou nie. Soos ek mnr Noren se betoog verstaan, het

hy aangevoer dat die moontlikheid van dood wat beskuldicde

4 voorsien / ...

10.

4 voorsien het, 'n baie vae moontlikheid was en dat hy

glad nie voorsien het wat inderdaad gebeur het nie,

naamlik dat beskuldigde 1 goedsmoeds en onverwags die

oorledene koelbloedig sou doodskiet. Soos JANSEN AR

in S v Dladla en Andere 1980(1) SA 1(A) op 3 G-H gesê het,

is dit nie die ex post facto objektief bepaalde voorsien=

baarheid nie, maar áie subjektiewe beskouir.g van die dader

toe hy die handelince begaan het, of hy die moontlikheid as

'n vae of stsrk rnoontlikheid beskou het. Ek stem nie met mnr

Noren saam dat beskulcicde 4 die moontlikheid van die oorlecsns

se dood sleqs as 'n vae moontlikheid beskou het nie.

Hy het 'n gelaaide vuurwapen aan beskuldigde 1, wat.hy

nie geken het nie, oorhandig om in 'n rooftog te

gebruik /....

11.

gebruik en hy moes klaarblyklik besef het dat die

risiko groot was dat dit met noodlottige gevolge gebruik

kon word. Sy versoek aan beskuldigde 1 om nie die

wapen te vuur nie, het daardie risiko nie verminder nie

In elk geval is die vraag vir beantwoording of in die

lig van al die omstandighede van die huidige saak die

afwesigheid van direkte oogmerk as 'n versagtende om=

standigheid beskou moet word, al dan nie (S v Dlacla en

Andere, supra, op 3 H). Na my mening kan nie cesi

word dat die Verhoorhof se bevindinc een is waartoe

Hof nie redelikerwys kon gekom het nie. Beskuldigde 4

het aanvanklik in sy getuienis oor die vraag van versag=

tende omstandiqhede qesê dat hy die vuurwapen voorsien

het / ...

12.

het aan die ander omdat hy beskuldigde 2, wat hom met

sy dagga-handel behulpsaam is, wou help. Later het

beskuldigde 4 egter erken dat hy 'n deel van diebuit

belowe is. Beskuldigde 4 het 'n onmisbare rol in die

gebeure gespeel en daar bestaan geen grond om met die

bevinding van die Verhoorhof ten opsigte van versagtende

omstandighede in te meng nie.

Dit bring my by beskuldigde 5 se appèl teen

haar skuldigbevinding aan moord. Dit moet in die

eersts plek beklemtoon word dat,nadat sy vroeg die

Vrydagoggend teruggekeer het na haar werkplek na haar

besoek aan beskuldigdes 1 en 6, sy nie weer op enige

wyse in verbinding was met die ander beskuldigdes nie

Sy / ...

13.

Sy was dus onbewus van beskuldigdes 3 en 4 se deelname

aan die rooftog, van die vuurwapen wat deur laasgenoemde

verskaf is en van die feit dat daar 'n rooftog vir die

Maandagaand beplan was. Daar is verder ceen getuienis

dat sy enige rol gespeel het in die gebeure van daardie

aand nie. Beide beskuldigde 5 en Thomas het getuig dat

die afspraak wat die Donderdacaand gemaak is, was dat

haar werkgewers nie beseer moes word nie. Hierdie

getuienis is deur die Verhoorhof aanvaar, want in die

uitspraak oor versagting sowel as by vonnisoplegging

is uitdruklik gese dat "beskulcigce 5 tog nie beplan het

dat daar ernstige beserings moet wees nie". Dit is

teenstrydig met die Verhoorhof se vroeëre bevinding

dat / ...

14

dat beskuldigde 5 die moontlikheid van die oorledene

se dood voorsien het. Haar eie getuienis, waarop die

Verhoorhof ;vir laasgemelde bevinding steun, regverdig

nie so 'n bevinding nie. Sy het wel in haar getuienis

toegegee dat sy weet dat 'n vuurwapen 'n persoon se dood

kan veroorsaak, maar oor wat sy inderdaad voorsien het

sou gebeur, was beskuldigde 5 se getuienis en dié van

Thomas juis dat die wapens wat saamgeneem moes word

(watter soort wapens dit sou wees is nie genoem nie) slegs

as afskrikmiddel sou dien en nie aebruik sou word nie. Ek is dus

van mening dat die Verhoorhof fouteer het deur te bevind

dat beskuldigde 5 die moontlikheid van die oorledene se

dood / ...

15.

dood voorsien het. Sy is gevolglik verkeerdelik

skuldig bevind aan moord. Daar kan ook níe, na my

mening, gesê word dat sy die moontlikheid van dood

behoort te voorsien het nie.

Gevolglik word die appel van beskuldigde 4

van die hand gewys. Die appel van beskuldigde 5 teen

haar skuldigbevinding aan moord word gehandhaaf, en die

skuldigbevinding en vonnis op die moordaanklag word ter

syde gestel.

W. VIVIER AR.
VILJOEN AR) BOSHOPP WAR)

Stem saam.

---