---

DOROTHY MORABE

- en -

DIE STAAT

JANSEN AR.

Saak Nr 255/84

M C

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(APPèLAFDELING)

In die saak tussen:

DOROTHY MORABE Appellante
en
DIE STAAT Respondent
Coram: JANSEN, TRENGOVE ARR et CILLIé Wn AR.
Verhoor: 19 September 1985.
Gelewer: 25 Februarie 1986.

U I T S P R A A K.

JANSEN /

2.

JANSEN AR:-

Die appellante en ene dr Khoza, 'n homeopaat, is saam as beskuldigdes
2 en 3 onderskeidelik ingevolge die bepalings van Wet 41 van
1971 in die Streekhof Kaapstad van onwettige handeldryf in
metakoloon (900 Mandrax tablette) aangekla; Khoza is on=
skuldig bevind maar die appellante wel skuldig soos aangekla.
Sy is tot 6 jaar gevangenisstraf gevonnis. 'n Appèl na

die Kaap die Goeie Hoop Provinsiale Afdeling het gedeeltelik
geslaag: die skuldigbevinding is bekragtig maar haar vonnis
is tot 5 jaar versag. Die hof het haar ook verlof verleen
om in hoër beroep na hierdie Afdeling te kom en het haar
borgtog hangende die appèl verleng.

Dit blyk dat die appellante en Khoza die aand

van 25 November 1981 met 'n vlug vanaf Jan Smuts lughawe
op D F Malan lughawe aangekom het en vandaar met 'n

huurmotor na die Capetonian Hotel gegaan het. In die

hotel /

k

3.
hotel het hulle suite no 1019 op die lOde verdieping
betrek. Die suite het bestaan uit 'n ingangsportaal,
'n hoofslaapkamer met twee bedde, 'n kleiner kamer met een bed,
en 'n badkamer. Elkeen van die vertrekke word bereik deur
'n afsonderlike deur vanuit die portaal en die portaal self
het 'n buitedeur waardeur toegang verleen word vanaf die
gang wat verby die hyser loop. Die appellante en Khoza
het hulle in die hoofslaapkamer gevestig.

Hulle het onder verdenking gestaan dat hu]le
Mandrax na Kaapstad bring en hulle is deur lede van die
Suid-Afrikaanse Narkotiese Buro (SANAB) beide op Jan
Smuts en D F Malan, en ook deurgaans daarna, dopgehou.
(Van SANAB het egter slegs speurder-adjudant-offisier
Fouche en speurder-sersant Slabbert by die verhoor getuig:

eg /
4.
eg oor die verloop van sake by Jan Smuts lughawe en
lg oor die gebeure na die appellante en Khoza.se aankoms
aan die Kaap.) Op D F Malan het Slabbert, vergesel
van speurder-adjudant-offisier Van der Merwe en speurder-
sersant Rossouw, die appellante en Khoza ingewag. Hulle
het die verdagtes gevolg na die hotel en aldaar het hulle
die suite deur die nag dopgehou.
Die volgende oggend om 7h30 is 'n telefoonoproep
gemaak vanuit die suite na 'n nommer in Mitchellsplein;
blykbaar die nommer van 'n mnr Brown. 'n Ruk later het
'n kleurlingvrou, Farieda Daniels, by die suite opgedaag,
ongeveer 'n half uur daar vertoef en toe weer vertrek.
Slabbert, vermom as 'n tapytinstalleerder, het saam met
haar in die hyser na onder gery. Sy het geloop na 'n

wagtende /
5.
wagtende motor met 'n bestuurder en sy het ingeklim.
Van der Merwe en 'n sersant Du Toit wat albei onder in die
pad gestaan het, en ook Slabbert wat hom hy hulle
aangesluit het, het haar tot by die motor gevolg. Sy
is gevra wat sy gesoek het en sy het gesê dat sy by
iemand kom kuier het. Daarop het Van der Merwe haar
gearresteer. Slabbert self is terug na die suite op
die lOde verdieping. Slabbert was bewus daarvan dat
die deur gesluit was en dat 'n ketting die deur ook van
binne beveilig het. Hy het mnr Gilles, die bestuurder
van die hotel, gekry om die deur oop te sluit; en die
ketting het hy gebreek deur die deur met geweld oop te
skop. Die doel was om die verdagtes te betrap voordat
hulle van iets inkriminerend ontslac kon raak en

dit /
6.
dit kan aanvaar word dat Slabbert ingestorm het en
saam met hom drie of vier ander polisiebeamptes. Hulle
het die twee verdagtes in die hoofslaapkamer aangetref.
Khoza was slegs in 'n onderbroekie en kamerjapon geklee.
Hy en die appellante is gevisenteer en die suite is
deeglik deurgesoek. Slabbert self "het al die beddens
die lakens afgehaal die kussingslope afgehaal en die bed
opgelig om onder die bed in te kyk". Selfs die matrasse
is van die bedde afgelig. Niks inkriminerend is egter
gevind nie. Nogtans het Slabbert die appellante en
Khoza gearresteer en hulle na die polisiekantoor geneem.
Die suite is gesluit en Slabbert beweer dat hy vir Gilles
gesê het om niemand in te laat nie..

By die polisiekantoor het dit geblyk dat onder

die /

7.

die sitplek van die motor waarin Farieda Daniels geklim

het 'n pakkie gevind is met 100 tablette wat na Mandrax

gelyk het. Rossouw het van haar 'n verklaring geneem.

Slabbert het die appellante en Khoza ongeveer 2 uur lank
by die polisiekantoor gehou. Daarna het hy hulle en
Farieda Daniels na die hotel teruggeneem. Rossouw was
saam en ook ander polisiebeamptes. In die suite het
Farieda Daniels die kleiner slaapkamer uitgewys en 'n

"rapport" aan Slabbert gemaak. Dié kamer is toe weer
deurgesoek. Die basisstuk van die bed was aan die
onderkant met 'n plastiekvel oorgetrek. Op 'n plek was
die vel los en toe Rossouw sy arm daar insteek vind hy
'n plastieksakkie. Binne die sakkie was daar twee
verdere sakkies, elk met pille in wat na Mandrax gelyk het.
Altesaam was daar 900 pille. Volgens Slabbert het hy op

'n latere /
8.
'n latere stadium 4 van die pille vir ontleding gestuur,
nl 2 uit elke sakkie. Die ontleding het bevestig dat
die 4 pille metakoloon bevat het. Wat betref die 100
pille wat gevind is in die motor waarin Farieda Daniels
gery het, is egter geen getuienis van ontleding voorgelê
nie.
Die grondslag van die Staat se saak teen die
appellante en Khoza was hoofsaaklik dat 900 tablette
Mandrax in hulle hotel-suite gevind was. Hierbenewens
het die Staat ook Farieda Daniels as getuie geroep. Sy
het getuig dat sy deur haar man gestuur is om Mandrax by
die appellante en Khoza te gaan haal, dat toe sy daar
aankom Khoza in die badkamer was, dat sy ontvang is deur
die appellante, dat hulle na die hoofslaapkamer gegaan

het /
9.
het, dat sy (die getuie) in die kamer gebly het terwyl
die appellante uitgegaan het na die kleiner kamer dat
die appellante later met die pakkie Mandrax teruggekom
het en dat die appellante die pakkie aan haar oorhandig
het. pit is opmerklik dat Farieda Daniels beweer dat
toe die appellante weer haar verskyning maak, Khoza
saam met haar ingekom het en dat hy toe ten volle geklee
was. Dit is ook opvallend dat plek-plek Farieda sê
dat "hulle" die pakkie aan haar gegee het. Khoza self
het getuig. Hy het o a alle wete van die 900 pille
ontken, asook dat hy hoegenaamd die betrokke oggend vir
Farieda Daniels gesien het. Hy was in die badkamer en
volgens hom het hy nooit sy verskyning gemaak nie. Ook
ontken hy dat die appellante enige Mandrax sonder sy

wete /

10.

wete by haar kon gehad het. Die appellante self het

nie getuig nie.

Die landdros het Farieda Daniels se relaas dat

die appellante haar die 100 pille gegee het, aanvaar. Hy

besien haar wel as 'n medepligtige wat in sekere opsigte
gebrekkige getuienis lewer maar aan die ander kant heg
hy deurslaggewende waarde aan die feit dat die appellante
self nie weersprekende getuienis afgelê het nie en dat
Farieda Daniels ten tyde van die appellante se verhoor
reeds vanweë besit van die 100 pille skuldig bevind en
gevonnis was (tot 5 jaar). Hy meld ook dat "die
getuienis van Farieda Daniels deur ander Staatsgetuies
en in sekere opsigte beskuldigde no 3 self bevestig word".
Van die feit dat volgens Farieda Daniels die appellante die
100 pille in die kleiner slaapkamer gaan haal het en dat

kort /

11.

kort daarna die ander 900 pille deur die polisie daar
gevind is, lei die landdros af dat die appellante geweet
het van die 900 pille. 'n Soortgelyke afleiding geld
nie wat Khoza betref nie en daarom word hy onskuldig
bevind. Dit volg dat die' landdros nie Farieda Daniels
se getuienis aanvaar het dat Khoza saam met die appellante
verskyn het nie.
Die hoeksteen van die skuldigbevinding deur die
landdros bly dus steeds die vind van die 900 pille in die
klein slaapkamer. Die appellante se prokureur het dan
ook aangevoer dat daar 'n redelike moontlikheid bestaan dat
die 900 pille "geplant" was. Reeds die getuienis vir
die Staat het die opening vir hierdie betoog gebied.
Slabbert het erken dat toe hy teruggegaan het na die

hotelsuite /
k

12.

hotelsuite, saam met die appellante, Khoza en Farieda

Daniels, onder andere hy gevind het dat die bedde

intussen aan die kant gemaak was, met ander woorde dat

ander persone intussen tot die suite toegang gehad het.

In 'n stadium tydens die kruisondervraging van Slabbert

het die appellante se prokureur die hof meegedeel dat

die beskuldigdes sou sê dat hulle inligting het dat die

polisie twee of drie keer terug na die hotel was terwyl

die beskuldigdes by die polisiekantoor aangehou is en

voordat almal weer na die suite terug is. Dit is ver=

moedelik na aanleiding hiervan dat die Staat toe ook twee

werknemers van die hotel, naamlik Agnes Johnson en Cynthia.

Afrika, as getuies geroep het. Johnson was die toesig=

houdster vir die 9de en lOde verdiepings; Afrika 'n

skoonmaakster. Hulle het getuig oor die aan-die-kant-maak

van /

13.

van suite 1019 op die betrokke dag. Op grond van sekere

aspekte van hul getuienis tydens kruisondervraging sou

wel betoog kon word dat daar aanduidings is dat die polisie

daardie oggend die suite meer as twee keer besoek het.

In hierdie verband is die getuienis van Agnes Johnson
miskien die belangrikste. Sy vertel dat sy en Cynthia
Afrika die betrokke suite aan die kant gemaak het toe die
inwoners al klaar uit die kamer was. Dan bevestig sy
dat hulle weer 'n tweede keer na die suite gegaan het.
Die volgende passasie in haar getuienis onder kruisver=
hoor is veral ter sake.

"Hoekom het julle die tweede keer gegaan na

die kamer toe? - Die tweede keer het ek

vir mnr Slabbert en vir mnr Gilles die deur
loop oopsluit, toe sê mnr Gilles hulle sal
nie lank wees nie, maar netso gou as hulle
uit is, dan moet ek weer die kamerdeur kom
toesluit, die tweede keer.

So, /

14.

So, mnr Slabbert en mnr Gilles was alleen

daarso? - Ja, ek het vir hulle die deur

oopgesluit, vir mnr Slabbert en mnr Gilles.

Hulle was alleen daarso? - Ja, meneer.

Díe beskuldigdes was nie daar nie? - Nee,

hulle was nie daar nie.

En jy het die deur vir die twee van hulle,

net die twee van hulle? - Ja, dit was net
mnr Slabbert en mnr Gilles.

En net mnr Gilles? - Ja.

En jy het die deur oopgemaak vir hulle? -
Ja, ek het die deur oop - mnr Gilles het my
gevra om gou die deur oop te sluit vir hulle.

Dit is van 1019? - Ja, 1019.

En toe gaan hulle in? - Ja.

Op daardie stadium het jy al klaar die plek
vir die eerste keer aan die kant gemaak? -
Vir die eerste keer aan die kant gemaak.

Die beddens gemaak ensovoorts? - Ja.
En terwyl hulle in was, het jy die deur
toegemaak of wat? ---Nee, dit was nie gesluit nie,
ek het net toegetrek.

Toe gaan hulle in? - Ja.
En na dit, toe hulle uitkom, het jy gesien
dat hulle weer uitkom? - Ja, meneer.

Beide van hulle? - Ja, het uitgekom.

En wat het mnr Gilles toe vir jou gesê? -
Nee, ek het gewag dat hulle uitkom dat ek net
die kamer - ek het geweet ek moet die kamer loop
skoonmaak.
Jy het ... - mnr Gilles het vir my gesê

15.

hulle gaan nie lank wees nie, ek moet net weer
die kamer kom op-touch.

Op-touch? - Skoonmaak, ja.

Weer aan die kant plaas? - Ja.

En toe mnr Gilles en mnr Slabbert uitkom,

het jy die plek aan die kant gemaak? - Toe

gaan haal ek vir Cynthia om die plek weer aan
die kant te kom maak.

En toe mnr Gilles en mnr Slabbert in die

kamer ingaan, was dit net die twee van hulle? -

Ja, daar was niemand in die kamer nie.

Daar was niemand in die kamer nie en daar

was niemand buite nie? - Nee, ek het niemand

gesien buitekant nie.

En dit was die twee van hulle wat alleen in

die kamer was? - Ja, ek het net die deur

oopgesluit.

En hulle het binnegegaan, mnr Gilles en mnr
Slabbert, dit is die speurder wat hier sit
langs die aanklaer? - Ja.

En hulle was alleen in die kamer gewees? - Ja.

Terwyl die deur toegemaak was? - Ja, meneer.

En hulle het toe alleen uitgekom, die twee
van hulle? - Ja."

Dit is duidelik dat die insident deur Agnes Johnson

beskryf/

16.

beskryf hoegenaamd nie te rym is met enige van die

twee besoeke aan die suite waarvan Slabbert getuig het

nie. Agnes Johnson meld ook dat Cynthia Afrika later

by haar gekla het omdat sy later nog 'n keer die kamer

moes aan die kant maak.

Blykbaar het die appellante se prokureur voor

die landdros ook daarop staatgemaak dat Khoza getuig het

dat hy en die appellante persoonlik op Jan Smuts gevisenteer

is en dat hulle bagasie deurgesoek is. As dit wel plaasge=

vind het sou dit miskien moeilik verklaarbaar wees hoe die

appellante die volgende oggend in besit van 1000 tablette

kon gewees het. Die landdros het egter hierdie getuienis
. van Khoza verwerp en dié van Fouche aanvaar. Hy het tot

die gevolgtrekking gekom dat geen visentering of deur=

soeking op Jan Smuts plaasgevind het nie.

Die /

17.

Die landdros het die moontlikheid dat die pille
geplant was,verwerp. Vir hom was dit deurslaggewend
dat daar geen visentering of deursoeking op Jan Smuts
plaasgevind het nie. Dit is egter opvallend dat die
landdros wat betref die moontlikheid dat die pille
geplant was, hoegenaamd nie na die getuienis van Agnes
Johnson en Cynthia Afrika verwys nie en vermoedelik het
hy dit ook nie in aanmerking geneem nie.

Op appèl in die hof a quo is namens die appellante

die moontlikheid dat die tablette geplant was weer geopper.
Die keer oorweeg die hof wel die getuienis van Agnes
Johnson en Cynthia Afrika en die hof sê die volgende :-

"Dit is nie aan sersant Slabbert gestel dat
mev Johnson sê hy was alleen daar nie.
Wat wel opmerksaam is is dat die getuie
Johnson sê dat onmiddellik na sersant Slabbert
en mnr Gilles daar by haar gewees het soos sy

sê /

18.

sê met die tweede besoek sê sy dat die
polisie toe vir haar gesê het sy sal 'n
verklaring moet kom aflê.

Dit is nie verstaanbaar waarom die polisie
vir haar sal sê sy moet 'n verklaring kom aflê
as die polisie inderdaad daar gewees het om
die pille te kom plant nie. Mnr Gilles wat
oor die besoeke kon getuig is nie geroep nie.
Ek meen dat dit onwaarskynlik is dat die
polisie die Mandrax pille geplant het en dit
meer waarskynlik is dat die kamerbediendes
onder hulle kruisverhoor 'n fout gemaak het
veral wanneer Johnson sê dat daar nie ander
persone by was nie met sersant Slabbert en mnr
Gilles se besoek."

Dit kan die appellante kwalik verwyt word dat mev Johnson
se getuienis nie aan Slabbert gestel is nie of dat Gilles
nie as getuie geroep is nie. In 'n stadium nadat Slabbert
getuienis afgelê het, het die Staat self vir Agnes Johnson
en Cynthia Afrika as getuies geroep. Die appellante se
prokureur het wel vir Slabbert gevra of hulle na die suite
teruggegaan het alvorens hulle die appellante en Khoza

daarheen /

19.
daarheen vanaf die polisiekantoor teruggeneem het.

Slabbert het dit ten sterkste ontken. Die kritiek deur
die hof a quo op Agnes Johnson na aanleiding daarvan dat

sy in haar getuienis meld dat die polisie vir haar gesê
het sy moet 'n verklaring kom aflê, rus klaarblyklik op 'n
misverstand. Die aanleiding tot hierdie aanmerking van
die hof a quo moet die volgende passasie in Agnes Johnson
se getuienis wees:-

"Het die speurder ooit met jou gepraat? - Nee.

Daardie dag? - Nee, niks met my gepraat nie.

Het hy op enige ander dag gepraat oor die feit

dat hy teruggekom het na die kamer toe? - Hy

het die dag met ons gepraat wat hy gesê het
ons sal miskien sal ons verskyn op die hof wat
hy nou die statement kom vat het.

Het hy nog iets vir jou gesê? - Gesê?

Ja? - Nee, meneer.

Het jy 'n verklaring gemaak?- Wat mnr Slabbert

self gemaak het, 'n verklaring."

Die getuie sê nie hier dat sy op die dag van die onder=

hawige /

20.

hawige gebeure aangesê is dat sy miskien 'n verklaring sal

moet maak nie. Sy verwys na 'n latere dag, moontlik toe

die Staat oorweeg het om haar as getuie te roep na

aanleiding van wat tydens die verhoor te berde gekom het.

Verder is dit moeilik om in te sien dat sy 'n fout kon

maak oor die insident waar Slabbert en Gilles die suite

ingegaan het. Haar beskrywing hiervan is so verskillend
van die twee gevalle waarvan Slabbert getuig dat verwarring
by haar Haas ondenkbaar is.

Die eerste geleentheid waarvan Slabbert praat is

toe hy die deur oopgeskop het en ingestorm het vergesel
van ander lede van die polisie, op 'n tydstip toe die
appellante en Khoza nog in die hoofslaapkamer was. Op
die tweede geleentheid was Slabbert vergesel van die
appellante, Khoza, Daniels, Rossouw en ook ander lede

van /

21.

van die polisie. Agnes Johnson kon die aanwesigheid

van al hierdie mense kwalik nie raakgesien het nie of

hul aanwesigheid vergeet het nie.

Dit wil voorkom of die landdros fouteer het

deur die getuienis van Agnes Johnson nie te oorweeg nie

en die hof a quo ook deur haar getuienis as 'n vergissing
af te maak. Op die keper beskou, kom sy voor 'n geloof=
waardige getuie te wees. Tussen haar en Slabbert is
daar 'n direkte teenspraak. Haar getuienis kom daarop
neer dat daar 'n geleentheid was toe net hy en Gilles saam
die suite binnegegaan het. Slabbert ontken dat hy ooit
die suite binnegegaan het behalwe op die twee geleenthede
toe daar meerdere mense saam met hom was. Hierdie
teenspraak kan nie op die getuienis opgelos word nie.
Dit is opvallend dat die Staat nie vir Gilles geroep het

om /

22.
om te getuig nie en dat die Staat ook nie laat blyk
het dat hy nie beskikbaar was nie. Die teenspraak kan
nie anders as om sterk twyfel op Slabbert se geloofwaar=
digheid en motiewe te werp nie. As hy valslik ontken
dat hy weer na die suite gaan kyk het, ontstaan die vraag
waarom hy dit ontken. So ontstaan daar vrugbare
teelaarde vir suggestie dat die pille moontlik geplant was.
Verder is Slabbert se hantering van die 900
pille nadat hy daarop op 26 November 198] in die suite
beslaggelê het, glad nie gerusstellend nie. volgens
regulasie moes hy dit laat opsluit in die "Kaptein"
se brandkluis en dit aanteken in die SA 13-register.
Dit het hy aanvanklik nie gedoen nie. Volgens hom het
hy die pille in sy persoonlike sluitkas ("locker") op
kantoor gehou. Op 8 Januarie 1982 het hy 4 pille
uitgehaal/.......

23.

uitgehaal en vir ontleding gestuur. Eers op 20 Januarie
1982 het hy die nodige inskrywing in die SAP 13 gedoen
en die orige pille oorhandig vir bewaring in die brandkluis.
Die beskrywing wat Slabbert aanvanklik aan die hof gegee
het van hoe die pille daar uitgesien het, het die indruk
gewek dat hulle "one siders" was, dit wil sê met slegs
die letters "MR" aan die een kant terwyl die pille wat
aan die hof getoon was, blykbaar "two siders" was, dit
wil sê met ook op die keersy die letters "RL". Die
appellante se prokureur was besig om Slabbert hieroor te
kruisondervra en om o a aan hom te suggereer dat "two
siders" kleiner as "one siders" is toe die hof verdaag het.
By die hervatting van die verhoor 'n paar maande later was
die pille nie meer voor die hof nie en slabbert het
verduidelik dat hy die pille na Pretoria versend het

ingevolge /

24.

ingevolge 'n algemene instruksie van hooEkantoor dat alle

pille daarheen gestuur moet word. Sy verduideliking
waarom hy dit gedoen het terwyl die pille pertinent voor
die hof in 'n lopende geding was, was dat hy gemeen het

dat die kruisondervraging oor die pille voltooi was.
Dit klink nie baie oortuigend uit die mond van 'n ervare

polisieman nie. Ook sy verduideliking dat hy die regu=
lasies nie nagekom het wat die bewaring en inskrywing
van die pille betref, naamlik dat hy versuim het vanweë
die druk van werk, is nie heeltemal oortuigend nie en
toon minstens 'n sweem van ongeduld met wat hy moontlik as
amptelike rompslomp beskou het.

Die onopgeklaarde teenspraak tussen Slabbert en
Agnes Johnson skep onsekerheid oor die vind van die
pille. Hierdie onsekerheid word nie verwyder deur die
getuienis van Farieda Daniels nie. Soos reeds genoem,

het /

25.

het die landdros haar getuienis oor 'n belangrike aspek

nie aanvaar nie, nl haar implikasie van Khoza by die

beweerde lewering van die pakkie pille aan haar deur die

appellante. En hierin was die landdros ten volle gereg=

verdig. Farieda Daniels se getuienis bv dat Khoza op

daardie tydstip ten volle geklee was, is hoegenaamd nie te

rym met die ander getuienis, yeral dié van Slabbert self

nie. Haar implikasie van die appellante is gevolglik dan
ook verdag. Dit is onnodig om al die fynere aspekte van
die kritiek op haar getuienis te noem. Daar kan volstaan
word deur uit te wys dat die feit dat sy reeds skuldig
bevind en gestraf was t o v die 100 tablette wat in die
motor gevind was, toe sy getuienis afgelê het, nie
noemenswaardig die risiko verminder het dat sy 'n valse
aantyging kon maak nie. Sy het klaarblyklik na haar

arrestasie /

26.

arrestasie die herkoms van die pille aan die appellante
en Khoza toegeskryf en sy moes daarby bly. Ook die feit
dat die appellante xxxx nie vanuit die getuiebank Farieda
Daniels weerspreek het nie, weeg minder swaar in die lig
daarvan dat Khoza getuig het en dat hy Farieda Daniels op
'n wesenlike aspek weerspreek het.
In die lig van al die omstandighede moet daar
'n redelike twyfel bestaan of die appellante wel skuldig
is aan die misdaad haar ten laste gelê.
Die appèl word gehandhaaf en die skuldigbevinding
en vonnis word tersyde gestel.

E.L. JANSEN AR.

TRENGOVE AR)
Stem saam.
CILLIé Wn AR)

---