---

JAMES JOHANNES GROEP

EN

DIE STAAT
143/84

143/83/AV

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(APPéLAFDELING)

In die saak tussen:

JAMES JOHANNES GROEP Appellant

EN

DIE STAAT Respondent

CORAM: Jansen, Joubert, ARR, Wessels, Galgut et Eloff, Wn ARR

VERHOOR: 5 November 1984

GELEWER: 29 November 1984

UITSPRAAK

WESSELS, Wnd AR

Appellant het. in die Provinsiale Afdeling Kaap die

Goeie Hoop voor regter WILLIAMSON en twee assessore op 'n

aanklag van moord terreggestaan. Die meerderheid van

die ...........

2.

die hof (die voorsittende regter en een assessor) het bevind

dat appellant skuldig is. Dit is voorts bevind dat geen

versagtende omstandighede by die pleging van die moord aan-

wesig was nie, en appellant is gevolglik ter dood veroordeel.

Die voorsittende regter het aan appellant verlof verleen

om na hierdie hof te appelleer.

Die oorledene, 'n 52-jarige Kleurlingman, het op

12 Desember 1982 gesterf as gevolg van bloedverlies veroor-

saak deur 'n snywond aan sy keel wat, onder meer, 'n groot

slagaar afgesny het. Uit die oorkonde blyk dit dat die

oorledene in die voorhuis van Ann Jansen te 271 Klipfontein-

Sendingstasie, Philippi, in die buitewyke van Kaapstad

met 'n mes aangerand is terwyl hy op 'n bankie

gerus .........

gerus het. Hy was blykbaar genooi om sy middagete daar

te nuttig.

Die enigste getuienis wat appellant as die aan-

rander uitken is dié van 'n Kleurlingseun, Jakoof de Villiers,

wat 12 jaar oud was toe hy getuig het. Die verhoor hët

op 8 Desember 1983 plaasgevind, en hy was dus 11 jaar ,oud

toe oorledene vermoor is. Hy het, onder meer, getuig

dat hy 'n skoolgaande kind is en in standerd drie was.

Gedurende die betrokke namiddag was Jakoof op pad na sy

huis om sy trui te gaan haal- Om by sy huis te kom moes

hy verby Ann Jansen se huis stap. Oor wat hy waargeneem

het toe hy by Ann Jansen se huis verby gestap het, getuig

Jakoof soos volg tydens hoofondervraging.

"Nou ..........

4.

"Nou maar goed, toe jy nou daar by die hui

stap, wat hoor jy toe? ... Ek hoor

soos iemand wat se mond toegedruk is
met die hand.

Sê weer en sê lekker hard? ... Ek hoor

soos iemand wat se mond toegedruk is
met die hand, meneer.
Jy hoor soos iemand wat se mond met die

hand toegedruk is? ... Ja, meneer.
Maar as ek nou my hand voor my mond sit

dan hoor ek niks. ... hy het geskreeu.

Ekskuus? ... So. (Getuie demonstreer).

Wat sê jy, wat het gebeur? ... Hy het
geskree, meneer.

WILLIAMSON R: 0 jy het gehoor iemand

skree? ... Ja meneer.

Maar dit klink of daar 'n hand oor die

mond? ... Ja meneer.

Wat maak jy toe jy nou die geluid hoor?

Of laat ek eers vir jou so vra, waar-

vandaan af kom die geluid? ... Die ge-. .

luid kom van. Aunt Antjies se huis af.

En wat maak jy toe jy die geluid hoor?

... Ek gaan nader, maar toe ek sien James

Groep kom uit toe hardloop ek agter 'n

bossie meneer.

Ja .............
5.
Ja, wag nou net. Ons vat dit weer 'n
bietjie stadig. Wat sê jy wat doen jy
toe jy die geluid hoor? ... Toe hard-

loop ek nader.
Nader waarnatoe? ... Na die huis toe
meneer.
Na die huis toe? Terwyl jy besig was
om nader te gaan, wat het jy gesien? ...
Toe het James Groep met die mes uitge-
kom, toe vee hy dit aan sy broek.af
en toe stap hy weg, meneer.
Jy sê toe jy nader gaan toe sien jy vir?

... Vir James.
Wie? ... James.

James? Sien jy hom vandag hierso? ...

Ja meneer.

Waar is hy? ... Daar reg voor meneer.

Die beskuldigde? Waar het jy vir James

gesien? ... Uit Aunt Antjies se huis

uitkom meneer.

Ekskuus? Sê hard. ... Uit Aunt Antjies

se huis uitkom.
WILLIAMSON R: Is dit die voordeur of

die agterdeur of waar? ... Die voordeur
meneer.

MNR VAN WYK: Was hy besig om iets te

doen

6.

doen of het hy net daar uitgestap ge-
korn? ... Hy het uitgestap gekom en die
mes afgevee aan sy broek en in sy sak
gesit.
Vertel vir die Hof wat het hy gedoen? ...
Hy het uitgekom met die mes en die
bloed aan sy broek afgevee en in sy sak
gesit en hy het weggestap.
WILLIAMSON R: Jy sê hy vee 'n mes op sy broek af? ... Ja meneer.
Het jy die mes gesien? ... Ja meneer.
En toe hy klaar afgevee het wat maak hy?
... Toe stap hy weg meneer.
Waar sit hy die mes? ... In sy sak, me-
neer.
Watter sak? ... Die kant se sak.
Jy wys die regterkant . se sak? ... Ja
meneer.
Toe stap hy weg? ... Ja meneer.
MNR VAN WYK: Wat maak jy toe? ... Wat
ek sien hy dinges meneer, toe gaan ek
oor die pad om vir Aunt Antjies te gaan
roep, want ek kan ook nie in haar huis
nie, toe wil ek haar gaan sê ek het
gesien James kom uit die huis met die.
mes en die bloed van sy broek afgevee.

toe ..............

7
toe is sy nie daar nie en toe wat ek
terugkom toe is sy daar.
Jy sê waarheen het jy gegaan? ... Na
Aunt Antjies se dogter.
Na Aunt Antjies se dogter toe? ... Ja.
Hoekom het jy soontoe gegaan, wat wou

jy daar gaan maak? ... Want Aunt Antjies

is altyd daar by die dogter, meneer.
WILLIAMSON R: Het jy vertel vir haar
wat jy gesien het? ... Ja meneer.
MNR VAN WYK: Het jy haar gekry daar?

... Ja meneer.
Vir Aunt Antjies daar by haar dogter
gekry? ... Nee, meneer. Toe ek terug-
kom toe is Aunt Antjies by die huis.
So jy gaan na Aunt Antjies se dogter

toe om haar te gaan soek? ... Ja.

Het jy haar daar gekry? ... By Aunt

Antjies se dogter?
Ja? ... Nee meneer.
Toe van haar dogter af, waarheen gaan

jy toe? ... Toe gaan ek weer na haar
huis toe, meneer.
Na Aunt Antjies se huis toe? ... Ja
meneer.

En ...................
8
En toe jy daar kom? ... Toe was Aunt
Antjies daar meneer.
Toe was Aunt Antjies daar? ... Ja meneer.
Jakoof kan jy op 'n horlosie kyk? . . .
Nee meneer.
Nie? Kan jy miskien vir die Hof sê,
kan jy enige aanduiding van tyd gee,
hoe lank dit vir jou gevat het vandat

jy nou die beskuldigde daar uit die

huis uit sien kora het totdat jy weer
teruggekom het by die huis en toe vir
Aunt Antjies daar by die huis gekry

het? ... 'n Paar minute meneer.

'n Paar minute? Weet jy hoe lank 'n
minuut is? ... Ja, meneer, sestig

sekondes.

James Groep, die beskuldigde, het jy

hom geken voor hierdie dag? ... Ja meneer.

Waarvandaan ken jy hom? ... Van ons

daar bly.

Hoe lank is dit? ... Twee jaar terug,

meneer.

Ekskuus? . . . Twee jaar.

Nou ek is nie seker nie, die dag toe hier-

die ding gebeur het, die 12de Desember,

hoe lank het jy hom toe al geken? . . .

Al ............

9
Al lankal meneer.
Het jy hom maar net in die straat ge-

sien of van waar af het jy hom geken?

... Nee meneer, voordat ons daar ge-

bly het het ek hom al geken.

Hoe het dit gebeur dat jy hom leer ken?

... Ek weet self nie meneer. Hy het

altyd na my ma toe gekom om 'n entjie te

vra .

Ekskuus? ... Hy het altyd na my ma toe

gekom om 'n sigaret te vra.

Na jou ma toe gekom om sigarette te vra?

... Ja meneer.

Net eenkeer? ... Nee, meneer, hy het

baie sigarette kom vra.

Baie keer? ... Ja.

Hoe ver van hom af was jy toe hy daar

by die deur uitgekom het, by die huis

se deur? . . . Net 'n paar treë weg van

hom.

Kan jy wys daar van jou af tot waar toe?

... Hiervandaan tot daar waar daardie

man sit, meneer.

Die polisieman hier agter? ... Ja meneer

WILLIAMSON R: So om en by tien treë.

Stem u saam mnr Schwietering?

MNR ...........

10

MNR SCHWIETERING: Ek sou sê om en by
tien ja.

MNR VAN WYK: Was daar enige iets wat
miskien tussen jou en die beskuldigde
was of nie? ... Nee meneer, daar was niks
tussen ons nie.

En toe jy nou terugkom by die huis en
Aunt Antjies is daar, het jy toe in-
gegaan in die huis in? ... Ja meneer.
En toe het jy gesien daar lê 'n man op
die bank? ... Ja. Hoe was hy? ... Hy was 'n groot gat
hierin meneer.

Groot gat in sy nek beduie jy? ... Ja.
Jy beduie aan die linkerkant van sy nek,
is dit reg? ... Ja.

Het jy die man geken wat dood is? ...
Nee. "

Tydens kruisondervraging het Jakoof gesê dat hy
en appellant se seun, Enslin, dikwels by mekaar gespeel het.
Sy, Jakoof se huis, en appellant s'n was 'n paar treë weg van
mekaar. Ann Jansen se huis was omtrent 10 treë weg

van ..........

11

van sy (Jakoof) se huis. Jakoof is verwys na die
feit dat appellant onskuldig bevind is op 'n aanklag dat
hy ene Japie Januarie vermoor het. Hy het gehoor dat
mense in die omgewing ontevrede was met die feit dat appel-
lant onskuldig bevind is. Dit is aan hom gestel dat
appellant sou getuig dát

"hy is hier voor die Hof omdat julle
mense hom wil doodsweer omdat julle
ontevrede is daaroor dat hy losgekom
het in die ander saak wat gegaan het
oor Japie Januarie se dood."

Jakoof het dit ontken en bygevoeg dat hy en appellant se seun,
Enslin, nog steeds goeie vriende is en met mekaar speel.
Hy het ook getuig dat appellant hom nog nooit sleg behandel
het nie. Voorts het hy gesê dat hy te bang was om met

appellant

12

appellant te praat toe hy laasgenoemde met 'n bloedbesmeerde

mes in sy hand gesien het. Hy het ook getuig dat appel-

lant 'n bietjie "dronkerig" gelyk het toe hy Ann Jansen se

huis verlaat het. Ann Jansen het in haar getuienis ver-

wys na die ontevredenheid wat in hulle omgewing geheers het

toe appellant in verband met Japie Januarie se dood onskul-

dig aan moord bevind is.

Ann Jansen het voorts getuig dat sy voor middagete

by 'n vriend gekuier het, en dat haar "man" (Johannes Stevens)

haar daar vertel het dat oorledene reeds vir middagete opge-

daag het. Sy het nog vir 'n tydjie gekuier en toe na haar

huis teruggekeer. Sy het oorledene op die rusbank ge-

sien lê en hora geroep. Hy het gelê asof hy slaap, en sy

het ............

13

het gesien dat sy oë "halfpad" oop was. Sy het haar

man", wat buite die deur gestaan het, geroep. Hy het

die kamer binne gekom en toe waargeneem dat oorledene dood

was. Daar was 'n groot "dam" bloed voor die rusbank.

Daar was geen tekens van 'n bakleiery nie. Sy het gesê

dat hy gelê het met sy linkerhand onder sy kop "soos een

wat slaap".

Johannes Stevens se getuienis het weinig lig ge-

werp op die omstandighede waaronder oorledene met noodlot-

tige gevolge aangerand is. Toe oorledene voor middag-

ete by die huis opgedaag het, het Stevens uitgegaan om vir

Ann Jansen te roep. Hy getuig dat toe hy die huis ver-

laat het, het oorledene op die rusbank gelê. Hy be-

vestig .............

14

vestig Ann Jansen se getuienis oor wat die toestand was toe

hulle by die huis aangekom het.

Appellant het onder eed getuienis afgelê en ontken

dat hy vir oorledene met 'n mes aangerand het. Hy was

die betrokke Sondag alleen by die huis; sy vrou het die na-

week by haar moeder gekuier. Vroeg die oggend was hy

besig om sy middagmaal voor te berei toe hy opgelet het dat

die oorledene verby sy huis stap. Na hy sy kos voorberei

het, het hy na Ann Jansen se huis gestap en van daar na 'n

sogenaamde smokkelhuis gegaan waar hy gedrink en domino

gespeel het. Later het die oorledene by hulle aangesluit

Daar was geen onenigheid hoegenaamd nie. Teen ongeveer

13h00 het hy huis toe gegaan om te eet. Toe hy vertrek

het .........

15

het was die oorledene nog in die smokkelhuis. Ná hy sy

kos geëet het, het hy besluit om Swartmense by die Cross

Roads plakkerskamp te besoek. Op pad soontoe het Jakoof

by homverby gestap in die rigting van sy huis (dit is Jakoof

s'n). Dit was ver van Ann Jansen se huis. By Cross

Roads het hy saam met die Swartmense gedrink. Hy weet

nie wie die eienaar van die Smokkelhuis is nie, en het ook

nie bekendes daar ontmoet nie. Later, op pad huis toe,

het 'n groep mense, waaronder ene Norman, hom voorgekeer en

hom daarvan beskuldig dat hy die oorledene vermoor het.

Hulle het hom aangerand. 'n Man, wat gesê het dat hy 'n

speurder was, het tussenbëide getree en te kenne gegee

dat hy appellant na die polisiestasie te Philippi sou neem

Appellant is toe na die polisiestasie geneem waar hy aange-

hou ...........

16

hou is. In verband met die Japie Januarie-saak het ap-

pellant getuig dat hy vrygespreek is omdat bevind is dat hy

in noodweer opgetree het. Die gemeenskap was ontevrede

met hierdie bevinding van die verhoorhof. Om daardie

rede wou die mense hom in verband met oorledene se moord

"doodsweer" .

Dit is in hoër beroep namens appellant betoog

dat Jakoof nie alleen 'n enkel getuie nie, maar ook 'n jeug-

dige van 11 jaar oud was toe hy die gebeure waaroor hy ge-

tuig het sou waargeneem hét. Dit is betoog dat sy getuie-

nis met die grootste omsigtigheid benader moes gewees het.

Die benadering van die meerderheid van die hof a quo blyk

uit die volgende passasie in die uitspraak:

"Looking ................

17

"Looking at the total picture we are
convinced that there is no reasonable
possibility of mistaken identity.
We are likewise convinced that there
is no reasonable possibility of Jacoef
either on his own initiative or at
the instigation others deliberately
incriminating a man he knows is in-
nocent, a man who is his neighbour
and with whose son he regularly plays.
Jacoef was totally convincing as a wit-
ness, and even making every allowance
for his tender years and the suggesti-
bility of youth we are nevertheless
satisfied he is truthful and reliable.
So also Ann Jansen who was most im-
pressive. On her evidence Jacoef came
straight out with everything, and it
is inconceivable that if what she says
is true, there was time for him to be
persuaded to wrongly incriminate the
neighbour he knew so well. If it was
a deliberately false incrimination of
the accused then she too must have been
in on the plot. Having seen her and the
very fair way she gave evidence we are

convinced ....

18

convinced that any such suggestion
lacks all credulity.

The people we saw giving evidence are
just not the sort of people capable
of either conceiving or seeing through
such a devilish plan."

Wat die appellant betref word die volgende in die

uitspraak gestel:

"The accused's version in vacuo is ob-
viously a story that could reasonably
possibly be true. In vacuo there are
no inherent improbabilities in it.
There is also the problem of there
being no known motive for the accused
to kill the deceased. But no story
can properly be evaluated in vacuo.
It must be judged in the light of all
the cicumstances of the case. One of
the circumstances is that in the view
of all three of us the accused was a
most unconvincing witness. He is ob-
viously reasonably intelligent and well-
spoken, but there was something about
his manner and attitude in the witness-

box ..........
19

box which filled all of us with the
deepest suspicion.
It is true that demeanour can be a very
unsafe guide - see Hoffmann and Zeffert,
SA Law of Evidence, 3rd edition,
pages 476/7 - and we are deeply concio.us
of the need to be particularly careful
on this score. However I would be fail-
ing in my duty if I did not express
the very strong feeling of untrust-
worthiness which the accused's demeanour
aroused. He was shifty and ill at
ease and while his words said one
thing his eyes spoke another. His
voice and intonation lacked all convic-
tion. It was as if he himself did not
believe what he was saying. I know
that this is intangible and that we do
not know what his normal behaviour
is like. Maybe he is normally a shifty-
eyed sort of person whose statements
lack conviction. We have searched our
consciences to see whether we are not per-
haps doing him an injustice in this
regard, yet we cannot escape the over-
whelming reality of our conviction

that ..........

20

that his demeanour is that of a lying

witness. This adverse finding as to

demeanour is one which should not

play too great a role and we therefore

regard it not as the cardinal factor

but as one of the factors which has

some weight, though not a very great one."

Vir sover gesuggereer is dat Jakoof beïnvloed
kon gewees het om appellant as die moordenaar aan 'te wys
moet onthou word dat Jakoof kort na die voorval die identi-
teit van die moordenaar aan sowel Ann Jansen as die polisie
bekend gemaak het, en dat daar dus geen geleentheid was vir
iemand om Jakoof te beïnvloed om die onskuldige appellant
valslik by die moord te betrek nie.

Ek is nie in hoër beroep oortuig dat die meerder- heid van die hof a quo in enige opsig gefouteer het met die

bevinding .

21

bevinding dat appellant die oorledene vermoor het nie.

Die appèl word derhalwe afgewys.

P J WESSELS, Wnd AR
JANSEN, AR. JOUBERT, AR
GALGUT, Wnd AR
ELOFF, Wnd AR

Stem saam

---