JANSEN AR.

LUCAS MOOI
- en -
DIE STAAT

Saak no. 133/84
M C

Saak nr. 133/84
M C
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID AFRIKA
(APPèLAFDELING)
In die saak tussen:

LUCAS MOOI

Appellant

- en -

DIE STAAT

Respondent

Coram:

RABIE HR et JANSEN, JOUBERT,

VAN HEERDEN ARR et ELOFF WND. AR

Verhoor

9 NOVEMBER 1984.

Gelewer

29 NOVEMBER 1984.

UITSPRAAK.

2
JANSEN AR
Die appellant is in die Oranje-Vrystaatse
Provinsiale Afdeling (per EDELING Wn R en assessore
aan moord sonder versagtende omstandighede en aan roof
met verswarende omstandighede {soos omskryf in art 1 van
Wet 51 van 1977) skuldig bevind. Ten opsigte van elk
van die skuldigbevindings is hy ter dood veroordeel.
Met verlof ingevolge art 316(8)(c)(ii) van Wet 51 van 1977
kom hy in hoer beroep slegs teen die doodvonnis vir die
roof.
Uit die aanvaarde getuienis en die bevindings van
die verhoorhof blyk o a die volgende. Gedurende die
middag van 25 April 1983 het die appellant, sy 15-jarige
broer (William) en ene Johannes Makhalanyane (wat saam met
die /....

3.
die appellant tereggestaan het maar onskuldig bevind
is) saam in die omgewing van 'n kleinhoewe gelee in
Bainsvlei, Bloemfontein, gewag dat dit donker moet word
Die appellant was gewapen met 'n gelaaide Smith en Wesson
,38 rewolwer. Na donker het hulle die kleinhoewe
genader, deur die draad gekruip en naby die huis stelling
ingeneem - die appellant agter 'n klompie "dromme" en die
twee ander agter 'n stapel stene. Vandaar het hulle die
bewegings van die enigste bewoner van die huis, Bernhard
Boulogne, dopgehou. Hy het uitgekom en water afgeslaan.
Nog voordat hy sy gulp toemaak, bemerk hy die appellant.
Hy beweeg in die appellant se rigting en vra hom wat hy
soek. Die appellant reageer deur Boulogne summier met sy
rewolwer in die kop te skiet. Die koeël tref o a die
rugmurg /.....

4.
rugmurg en Boulogne sak dood neer. Later gaan die
appellant en sy twee metgeselle die huis binne en neem
twee rewolwers uit 'n kluis, 'n bottel wyn en 'n horlosie
'n Flits wat die oorledene laat val het toe hy inmekaarsak,
was reeds vroeër gevat. Deurgaans het die appellant
die voortou geneem en instruksies gegee. Toe sy met-
geselle steeks word om deur die draad te kruip en die
perseel te betree, het die appellant hulle met sy
rewolwer gedreig. Voordat die drie uiteindelik die
perseel met die buit verlaat het, het die appellant sy
broer aangesê om 'n glas asook een van die oorledene se
vuurwapens langs die oorledene te plaas - blykbaar om die
skyn van selfmoord te verwek.
Die verhoorhof het bevind dat die appellant op
die /......

5.
die oorledene geskiet het met die oogmerk "om die
oorledene buite aksie te plaas sodat hy die oorledene
kan beroof, deur sy huis in te gaan en die voorwerpe
daarin te vat" en terwyl hy (appellant) besef het
dat die moontlikheid bestaan dat die oorledene gedood
kan word maar dat hy hom met daardie moontlikheid
versoen het ("geskiet het 	 roekeloos of hy die
oorledene se dood veroorsaak al dan nie"). In die
afsonderlike uitspraak oor die aanwesigheid al dan nie
van versagtende omstandighede, verwerp die verhoorhof
die appellant se getuienis in hierdie stadium en meld
dat die hof nog steeds daarvan oortuig is "dat u doel=
bewus op die liggaam van die oorledene geskiet het".
Die verhoorhof gaan dan verder :-
"Die /.....

6.
"Die Hof bevind dat van die begin af toe
u soontoe gegaan het, het u gegaan, goed
gewapen, u het reeds die vuurwapen gebruik
voorheen om u medebeskuldigde nommer 2 mee
te dreig en ook vir William en u het nie
al leen moes nie, of behoort nie, raaar u
het inderdaad voorsien dat u daardie vuur=
wapen gaan gebruik. Om die waarheid te sê,
dit is vir die Hof duidelik dat u gewag het
net totdat die oorledene uitkom en 'n geleë
oomblik aanbreek, sodat u hom uit die weg
kan ruim ten einde hom van sy goedere te
beroof.
Die Hof bevind derhalwe, in teenstelling
met wat u advokaat aan die hand gedoen het,
dat daar geen noodtoestand of verbouereerd-
heid aan u kant ontstaan het nie en dat u
ook nie geskiet het om die oorledene af te
skrik nie, maar wel om hom raak te skiet."
Met die sinsnede "uit die weg 	ruim" word klaar=
blyklik nie iets anders bedoel nie as die "buite aksie
	 plaas" wat vroeër by skuldigbevinding gebesig
was. Die verhoorhof se beoordeling van die appellant
se / ..........

7.
se optrede blyk ook uit die volgende passasie in die
uitspraak insake straftoemeting vir die roof :-
"Wat u hier gedoen het, is om soos 'n
rampokker in die nag vir die oorledene
wat onbeskermd was by sy woonhuis voor
te lê synde 'n persoon wie se bewegings
aan u bekend was en terwyl die oorledene
weerloos was, het u doelbewus met 'n
vuurwapen wat u vir daardie moontlike
doel ten minste soontoe geneem het, die
oorledene geskiet. Die doel wat u hom
voor geskiet het, was om horn te beroof
en die Hof moet vir u sê dat in soverre
die wetgewing die doodsvonnis toelaat as
'n moontlike vonnis vir roof met verswarende
omstandighede, kan ek nie aan 'n veel erger
vorm van roof dink met verswarende omstandig-
hede, as die roof wat u gepleeg het nie."
Namens die appellant word aangevoer dat uit
die twee so pas aangehaalde passasies dit blyk dat
dieselfde omstandighede wat die verhoorhof genoop het
om /......

8.

om te bevind dat daar geen versagtende omstandighede
ten opsigte van die moord was nie, juis ook as ver=
swarende omstandighede aangemerk is ten opsigte van
die roof, en dat die verhoorhof hom aldus skuldig
gemaak het aan 'n onbehoorlike "vermenigvuldiging" van
vonnisse. Meer bepaaldelik moet die vraag gestel word
of die verhoorhof by oplegging van die doodstraf vir die
roof,die dood van die oorledene in aanmerking geneem het.
Indien wel, sou die verhoorhof duidelik vir die eenmalige
intrede van die dood tweemaal die doodstraf opgelê het.
Daar is egter geen aanduiding in die hof se motivering
by straftoemeting vir die roof dat hy dit gedoen het nie.
Inteendeel is dit m i duidelik by noukeurige nalees van
die uitspraak dat die verhoorhof wel die intrede van die
dood / 	

9.
dood "weggedink" het. Deurslaggewend was die feit
dat die appellant onnodiglik en sonder meer op die
oorledene geskiet het met die oogmerk om hom buite
aksie te stel ten einde te roof. As die lewensge=
vaarlikheid van die geweld deur die appellant toegepas
wel by die straftoemeting 'n rol gespeel het, maak di't
ook nie per se die doodstraf aanvegbaar nie. (S v Witbooi
1982(1) SA 30(A), 34F - 35F). M i blyk dit nie dat die
verhoorhof onbehoorlik die straf verdubbel het nie.
'n Vraag wat egter ontstaan is of die verhoor=
hof nie gefouteer het deur te aanvaar dat nie "aan 'n veel
erger vorm van roof" gedink kan word nie (soos gestel in
die tweede passasie hierbo aangehaal).
Dat /.......

10.
Dat erger gevalle inderdaad wel denkbaar is, behoef
geen betoog nie. Maar daar is geen rede om te aanvaar
dat die verhoorhof hier bedoel het om meer te sê nie as
dat die onderhawige 'n "uiterste geval" is in die sin
verduidelik in S v Tshomi en 'n Ander (1983(3) SA 662(A),
op bl 666 E-H) of om te aanvaar dat die verhoorhof nie
bewus was van erger moontlikhede nie. In ieder geval
sou dit nie verkeerd wees om 'n geval van roof waar die
slagoffer in die nag buite sy huis voorgelê word, waar met
voorbedagte rade en sonder waarskuwing op hom geskiet word
ten einde sy moontlike weerstand uit te skakel deur hom
te wond, as van die ernstígste te beskou nie. Dit wil
my voorkom dat hier nie deur die verhoorhof fouteer is nie
Weliswaar wy die verhoorhof geen uitdruklike
aandag / 	

11.

aandag aan die moontlikheid om deur tronkstraf die
appellant as rower te rehabiliteer nie. Maar klaar=
blyklik was die verhoorhof van oordeel dat die erns van
die misdaad sodanige oorwegings sou oordonder, 'n
beskouing wat nie sonder meer in die omstandighede as
foutief bestempel sou kon word nie.
Dit blyk nie dat die verhoorhof enige mistasting
begaan het nie. Ook nie dat die doodvonnis in die
omstandighede so onvanpas is dat ingegryp kan word nie -
al word die appellant se vorige veroordelings buite
rekening gelaat (soos die verhoorhof gedoen het) en o a
sy persoonlike omstandighede in ag geneem ( 25 jaar oud,
getroud met twee kinders). In die lig hiervan moet die
doodvonnis vir die roof bly staan.
Ten / 	

12.
Ten slotte moet melding gemaak word van 'n
alternatiewe betoog namens die Staat. Dit is aangevoer
dat al sou ook die verhoorhof die intrede van die1 dood
by straftoemeting vir die roof in ag geneem het, dit nie
verkeerd sou gewees het nie. Dit is betoog dat die
benadering in sake soos bv S v Witbooi (1982(1) SA
30) in verskeie opsigte nie behoorlik gefundeer is nie.
Daar word o a daarop gewys dat dit "nie moontlik (is)
nie om 'n behoorlike straf vir roof te bepaal sonder om die
gevolge van die roofaanslag in gedagte te hou" en ons
word uitgenooi om die hele kwessie in heroorweging te
neem. Aangesien die verhoorhof wel die dood weggedink
het, is dit egter nie nodig om vir die doeleindes van die
onderhawige /.......

13
onderhawige saak hierop in te gaan nie
Die appèl word afgewys
E.L. JANSEN AR
RABIE HR. )
VAN HEERDEN AR.)	Stem saam.
ELOFF WND. AR.)