IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(TRANSVAALSE PROVINSIALE AFDELING)

Datum:  2008-02-21
Saaknommer:  3753/2007
ONRAPORTEERBAAR

In die saak tussen:

PETRUS JACOBUS MARYN VAN STADEN N.O.
(in sy hoedanigheid as kurator in die insolvente
boedel van Jean Lategan Strydom)		        Eerste Eiser/Respondent

NAKEDI MATHEWS PHOSA N.O. 
(in sy hoedanigheid as kurator in die insolvente
boedel van Jean Lategan Strydom)		      Tweede Eiser/Respondent

en

VISSCHER, JOHANNA FRANCINA                   Eerste Verweerder/Eksepiënt

VISSCHER, CHRISTOFFEL                             Tweede Verweerder/Eksepiënt

GDG PROPERTIES JEFFREYS BAY
(EDMS) BPK					             Derde Verweerder/Eksepiënt

P W HANCKE EN KIE PROKUREURS 		                  Vierde Verweerder

UITSPRAAK

SOUTHWOOD R

[1]	Die eisers, die kurators in die insolvente boedel van Jean Lategan 	Strydom (‘die insolvent’), eis -

	(1)	‘n bevel dat die oordrag van die aandele van die insolvent aan 		die eerste en tweede verweerders tot niet gemaak word in terme 		van artikel 32 saamgelees met artikel 26, alternatiewelik, artikel 		30 van die Insolvensiewet, 24 van 1936 (‘die Wet’) en daarop-		volgens:

	(2)	‘n bevel dat die eerste en tweede verweerders elk R158 226,34 		aan die eisers betaal.

[2]	Die eerste, tweede en derde verweerders teken eksepsie aan teen die 	eisers se gewysigde besonderhede van vordering op grond daarvan 	dat dit beweringe mis wat nodig is om die eis vir betaling van R158 	226,34 van elkeen van die eerste en tweede verweerders te staaf.  	Daar is geen beswaar teen die formulering van die eisoorsaak wat 	betref die eis vir die tot niet maak van die vervreemding nie.  In wese is 	die beswaar dat die gewysigde besonderhede van vordering beweringe 	mis wat noodsaaklik is in terme van artikel 32(3) van die Wet indien die 	eisers geldelike eise wil instel.  Alhoewel die kennisgewing van 	eksepsie ietwat lomp opgestel is en miskien vatbaar is vir beswaar is 	die meriete van die eksepsie volledig geargumenteer en die punt van 	die verweerders se beswaar was duidelik identifiseer.  Ek sal bygevolg 	die meriete van die eksepsie beslis.

[3]	‘n Eksepsie dat ‘n eiser se besonderhede van vordering beweringe mis 	wat nodig is om die aksie te staaf is ‘n beswaar in regte teen die 	pleitstuk.  Die beswaar is gerig teen ‘n inherente gebrek in die pleitstuk.  	Dit aanvaar dat al die bewerings daarin vervat korrek is maar voer 	desondanks aan dat die pleitstuk nie ‘n gedingsoorsaak openbaar nie.  	Die korrektheid van die feite in die besonderhede van vordering word 	aanvaar maar die regskonklusie word betwis.  Om so ‘n eksepsie te 	vermy moet die gedingvoerder toesien dat die wesenlike feite (d.w.s 	die facta probanda en nie facta probantia of getuienis ter bewys van 	die fact probanda nie) van sy eis met voldoende duidelikheid en 	volledigheid uiteengesit word dat indien die bestaan van sodanige feite 	aanvaar word, dit sy regskonklusie staaf en hom in regte sou moet 	laat 	slaag ten aansien van die regshulp of uitspraak wat hy aanvra – sien 	Makgae v Sentraboer (Ko-operatief) Bpk 1981 (4) SA 239 (T) te 	244H-245A en 245D-E.   In Mckenzie v Farmers Co-operative Meat 	Industries Ltd 1922 AD 16 te 23 het die hof ‘cause of action’ soos 	volg omskryf –

‘Every fact which it would be necessary for the plaintiff to prove, if traversed, in order to support his right to the judgment of the Court.  It does not comprise every piece of evidence which is necessary to prove each fact, but every fact which is necessary to be proved.’

	Dit is geykte reg dat die plig op die eksepiënte rus om die hof te oortuig 	dat elke vertolking wat die hof redelikerwys aan die besonderhede van 	vordering kan heg, vatbaar is vir eksepsie – sien Theunissen en 	Andere v Transvaalse Lewende Hawe Ko-op Bpk 1988 (2) SA 493 	(A) te 500E:  Lewis v Oneanate and Another 1992 (4) SA 811 (A) te 	817F-G.

[4]	Die feite wat die hof moet aanvaar kan soos volg saamgevat word:

	(1)	Die insolvent en die eerste en tweede verweerders was aan-			deelhouers in die derde verweerder.  Die insolvent het 500 			aandele gehou en elkeen van die eerste en tweede verweerders 		250 aandele.

	(2)	Op of ongeveer 12 Julie 2003 het die insolvent sy 500 aandele 		in die derde verweerder aan die eerste en tweede verweerders 		oorgedra, 250 aan elke verweerder.

	(3)	Ten tyde van die oordrag van sy aandele was die insolvent ‘n 		onbekende bedrag aan die eerste en/of tweede verweerder ver-		skuldig synde die insolvent se onbetaalde bydrae tot die ver-			bandpaaiemente verskuldig deur die derde verweerder.

	(4)	Ten tyde van die oordrag van sy aandele was die insolvent feite-		lik insolvent deurdat sy laste sy bates oorskry het.

	(5)	Die insolvent het geen vergoeding ontvang vir die waarde van 		sy aandele wat hy aan die eerste en tweede verweerders oorge-		dra het nie.

	(6)	Die oordrag van die insolvent se aandele aan die eerste en 			tweede verweerders was ter delging van die insolvent se skulde 		aan die eerste en/of tweede verweerder en is gemaak met die 		bedoeling om aan die eerste en/of tweede verweerder voorkeur 		te verleen bo die insolvent se ander skuldeisers op die tydstip 		toe die insolvent se skulde sy bates te bowe gegaan het.

	(7)	Die derde verweerder was die eienaar van ‘n onroerende eien-		dom te Jeffreys Baai (‘die eiendom’).

	(8)	Op of ongeveer 23 Junie 2004 het die derde verweerder die 			eiendom verkoop vir R1 420 000.

	(9)	Die netto opbrengs uit die verkoop van die eiendom het R632 		905, 33 beloop.

	(10)	Die insolvent is op 31 Augustus 2004 voorlopig en op 12 Okto-		ber 2004 finaal gesekwestreer.

	(11)	Die waarde van die insolvent se aandele in die derde 	verweer-		der wat aan die eerste en tweede verweerders oorgedra is het 		ten tyde van die oordrag van die aandele R316 452,67 beloop 		synde ‘n bedrag gelykstaande aan die helfte van die netto waar-		de van die eiendom.

	(12)	Die aandele is tans minder werd of waardeloos aangesien die 		derde verweerder die eiendom verkoop het en oor minder of 			geen ander bates beskik nie.

	(13)	Die derde verweerder het met die verkoop van die eiendom dor-		mant geraak aangesien die doel van die derde verweerder tot ‘n 		einde gekom het.  

	(14)	Die insolvent en die eerste en tweede verweerders sou met die 		beëindiging van die derde verweerder se besigheid geregtig ge-		word het op die uitbetaling van die netto opbrengs van die ver-		koop van die eiendom in verhouding tot hulle aandeelhouding as 		dividend.

	(15)	Die netto opbrengs uit die verkoop van die eiendom van R632 		905,33 is in gelyke dele van R316 452,67 of ‘n ander verhouding 		onbekend aan die eisers deur die derde verweerder aan die eer-		ste en tweede verweerders oorbetaal.

[5]	Op grond van dié feite beweer die eisers dat hulle in terme van artikel 	32 gelees met artikel 26 alternatiewelik artikel 30 van die Wet geregtig 	is op ‘n bevel dat die vervreemding van die aandele tot niet gemaak 	word en ‘gevolglik’ dat hulle geregtig is om vanaf elkeen van die eerste 	en tweede verweerders die bedrag van R158 226,34 te vorder.

[6]	Die bewering wat die woord ‘gevolglik’ volg neem nie in ag die 	bewoording 	van artikel 32(3) van die Wet nie.  Die subartikel lui as 	volg:

‘Wanneer die hof kragtens een van voormelde artikels ‘n vervreemding van goed tot niet maak, dan verklaar die hof dat die kurator geregtig is om die vervreemde goed, of by gebreke van daardie goed, die waarde daarvan op die dag van die vervreemding of op die dag waarop die vervreemding tot niet gemaak word (na gelang die een of die ander meer is), in te vorder.’

	Die woorde ‘by gebreke van’ het hulle gewone betekenis en maak dit 	duidelik dat die kurator slegs geregtig is om die goed, of die waarde 	van die goed, te vorder.  Voordat die kurator die waarde van die 	goed kan vorder moet hy bewys dat dit onmoontlik is om dit terug te 	gee of dat dit nie bestaan nie – sien Meyer v Transvaalse 	Lewendehawe Koöperasie Bpk 1982 (4) SA 746 (A) te 769G-770E;  	Mars The Law of Insolvency in South Africa 8 uitgawe De la Rey 	241 en die sake daar aangehaal.

[7]	Die eisers se advokaat het betoog dat dit is, in effek, wat die gewysigde 	besonderhede van vordering beweer.  Hy het verwys na die aard van ‘n 	aandeel – sien Standard Bank of South Africa Ltd v Ocean 	Commodities Inc 1983 (1) SA 276 (A) te 288H-289B:  Liquidators 	Union Share Agency v Hatton 1927 AD 240 en Borland’s Trustee v 	Steel Brothers & Co Ltd [1901] 1 Ch 279 – en beklemtoon dat die 	doel van die artikels in die Wet is om krediteure van die insolvent te 	beskerm deur voorsiening 	te maak vir tersydestelling van bepaalde 	ongeoorloofde transaksies – sien Estate De Jager v Whitaker 1944 	AD 246.  Hy het aangevoer dat die bevel vir die tersydestelling van die 	vervreemding terugwerkende effek het en dat met ontvangs van die d	dividend die verweerders die vorderingsreg, wat verteenwoordig word 	deur die aandele, uitgeoefen het en die derde verweerder se verpligting 	in dié verband uitgewis is.  Derhalwe, volgens die argument, by die 	tersydestelling van die ongeoorloofde vervreemding van die aandele 	moet die eerste en 	tweede verweerders ook terugbetaal dit wat hulle 	ontvang het deur die uitoefening van regte wat hulle bekom het in 	terme van die ongeoorloofde vervreemding van die aandele.  Volgens 	die argument sou dit absurd wees om die eerste en tweede 	verweerders toe te laat om as’t ware die vrugte van die ongeoorloofde 	transaksie te hou in 	omstandighede waar die transaksie self ter syde 	gestel word.

[8]	Ek kan nie met die betoog saamstem nie.  Dit neem nie in ag die feit 	dat die eisers in terme van ‘n statutêre eisoorsaak ageer en dat die 	statuut bepaal waarop hulle geregtig is en onder watter 	omstandighede.  Ek stem met die verweerder se advokaat saam dat 	die bepalings van die Wet streng toegepas behoort te word.  Die eisers 	moet beweer en bewys dat die aandele nie meer bestaan nie of dat dit 	onmoontlik is om hulle terug te gee.  Na my mening is die gewysigde 	besonderhede van vordering nie vatbaar vir so ‘n interpretasie nie.  Die 	eksepsie moet derhalwe slaag.

[9]	Die kennisgewing van eksepsie vra dat die eisers se geldelike eise 	teen die eerste en tweede verweerders van die hand gewys word.  Die 	verweerders se advokaat het toegegee dat daardie bevel nie vanpas is 	nie.  Die eerste, tweede en derde verweerders teken eksepsie aan teen 	die besonderhede van vordering omdat dit nie ‘n eisoorsaak vir die 	geldelike eise teen die eerste en tweede verweerders openbaar nie:  	d.w.s. dat die beweringe nie die eise staaf nie.  Dit moet onderskei 	word van ‘n geval waar die verweerders eksepsie aanteken teen een 	van meerdere eise wat voortspruit uit een eisoorsaak nie – sien 	Dharumpal Transport (Pty) Ltd v Dharumpal 1956 (1) SA 700 (A) te 	705A-D:  Saffer Clothing Industries (Pty) Ltd v Worcester Textiles 	(Pty) Ltd 1965 (2) SA 424 (C) te 429E-430B.  By gebreke van die 	bewerings hierbo na verwys is die eisoorsaak teen die eerste en 	tweede verweerders onvolledig en gebrekkig en dit moet ter syde 	gestel word.

	Bevel

[10]	(1)	Die eksepsie word gehandhaaf en paragrawe 8-18 van die ge-		wysigde besonderhede van vordering word ter syde gestel;

	(2)	Die eisers (die respondente in die eksepsie) word gelas om die 		koste van die eksepsie te betaal;

	(3)	Daar word aan die eisers verlof verleen om hulle gewysigde be-		sonderhede van vordering ooreenkomstig Reël 28 binne 20 dae 		van hierdie bevel te wysig.

___________________
 B.R. SOUTHWOOD
REGTER VAN DIE HOOGGEREGSHOF

DATUM VAN VERHOOR:  2008-02-15

NAMENS DIE EERSTE EISER/RESPONDENT EN TWEEDE EISER/RESPONDENT:  ADV. J.F. STEYN
IN OPDRAG VAN:  Mnr. B. Pattison van Gerings Prokureurs

NAMENS DIE EERSTE TOT DERDE VERWEERDER/EKSEPIëNT:  ADV. J. DANIELS
IN OPDRAG VAN:  Mnr.  E.E. Wessels van Wessels & Genote

DATUM VAN UITSPRAAK:  2008-02-21