|
|
[Home]
[Databases]
[WorldLII]
[Search]
[Feedback]
South Africa: Supreme Court of Appeal |
[Database Search] [Name Search] [Recent Decisions] [Noteup] [Help]
Saak Nr 268/82 M.C.
RUDOLPH MACHIEL WOLMARANS
- en -
SANTAM VERSEKERINGSMPY. BEPERK.
GROSSKOPF Wnd. AR.
Saak Nr 268/82 MC
IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA
(APPèLAFDELING)
In die saak tussen
RUDOLPH MACHIEL WOLMARANS Appellant
en
SANTAM VERSEKERINGSMAATSKAPPY BEPERK .. Respondent
Coram: CORBETT, TRENGOVE ARR et GROSSKOPF Wnd AR.
Verhoor: 2 MAART 1984.
Gelewer: 23 MAART 1984.
UITSPRAAK.
2. GROSSKOPF WND AR.
Die appellant en 'n kollega, ene Fleisher, was
die oggend van 5 September 1978 op pad na 'n vergadering. Hulle het die perseel
van
hul werkgewers in Van Dykstraat, Boksburg, verlaat om
per motor na hul bestemming geneem te word.
Van Dykstraat loop van noord na suid, en die
appellant en Fleisher se werkplek was aan die
oostekant daarvan. Toe die
appellant en Fleisher
op die sypaadjie kom, sien hulle dat die motor
wat
hulle sou vervoer reeds by die uitgang van die
parkeerplek 'n entjie
suid van hulle reg staan om
in Van Dykstraat te draai. Van die
parkeerplek
sou / ....
3. sou die motor regs moes draai en in 'n noordelike rigting in
Van Dykstraat ry om na hul bestemming te gaan. Om tyd te bespaar het
die
appellant en Fleisher besluit om Van Dykstraat oor te steek en aan die oorkant
(d.w.s. die westekant) vir die motor te wag. Die
uitvoering van hierdie besluit
het ongelukkige gevolge gehad - Fleisher het veilig oorgekom, maar die appellant
is deur 'n bus raak=
gestamp kort voordat hy die oorkantse sypaadjie gehaal het.
Die appellant het liggaamlike beserings in die botsing opgedoen. In die
hof a
quo het hy die ooreengekome skade wat uit sy beserings voortgespruit het,
probeer verhaal van die bus se
derdeparty- / ...
4. derdeparty-versekeraars (tans die respondent). Die verhoorhof (regter DE
VILLIERS in die Witwatersrandse Plaaslike Afdeling) het
egter bevind dat die
appellant "nie daarin geslaag het om te toon dat Nortje (die bestuurder van die
bus) nie daardie mate van versigtigheid
aan die dag gelê het wat van 'n
versigtige motorbestuurder vereis word nie". Gevolglik is h bevel van absolusie
van die instansie
met koste uitgereik. Die appellant kom in hoër beroep
teen hierdie bevel.
Ten einde die geskilpunte te verstaan, is dit nodig om in
effens meer besonderhede op die getuienis in te gaan. Die relevante deel
van
Van /
5.
Van Dykstraat bestaan uit vier bane, elk ongeveer
vier meter breed. Daar is dus twee bane beskikbaar
vir die verkeer in elke
rigting. 'n Ent ten
suide van die punt waar die appellant en Fleisher
die pad oorgesteek het,
is daar 'n robot-beheerde
kruising. Aan die oostekant van die kruising
is
daar die in- en uitgang na die parkeerarea
waarna ek reeds verwys het, terwyl
'n pad bekend
as Kragstraat aan die westekant reghoekig by Van
Dykstraat
aansluit.
Die appellant het getuig dat, toe hy en
Fleisher
begin het om die pad oor te steek, daar geen
verkeer in die oostelike helfte
van Van Dykstraat was
nie. Wat die westelike helfte betref,was daar stil=
staande /
6.
staande verkeer by die gemelde verkeersligte suid van hulle. Terwyl hulle die pad oorgesteek het, was Fleisher so 'n halwe tree voor die appellant, en hulle
het teen 'n drafstap beweeg. Toe die appellant die
middel van die pad
bereik het, het hy na links gekyk en gesien dat die verkeer reeds in sy rigting
beweeg vanaf die verkeersligte.
Hy het gemeen dat hy nogtans die oorkant veilig
kon bereik. Daarna het hy nie weer in die rigting van die aankomende verkeer
gekyk
nie. Toe hy sy linkervoet op die sypaadjie sit, voel hy 'n slag en beland
op sy rug. Op daardie stadium het hy besef dat die bus
hom getref het.
In breë trekke verskil hierdie getuienis
nie
/
7. nie veel van dié van Nortje nie. Nortje het getuig dat hy op die
betrokke dag die bus moes bestuur na Isando. Mnr. J.C.
Grobler, wat ook namens
die respondent getuig het, het agter Nortje aangery met 'n motor sodat hy hom
weer terug kon neem na hul
werkplek. Nortje het in die heel linkerkantse baan
van Van Dykstraat gery in 'n noordelike rigting. Grobler het 'n entjie agter hom
in dieselfde baan gery. Regs van Nortje, en 'n entjie voor hom, was daar 'n
vragmotor wat beskryf is as 'n perd of voorhaker wat
'n hoë sleepwa getrek
het. Volgens Nortje was hierdie voorhaker se voorpunt ongeveer 6 meter voor die
bus se voorpunt. Te alle
relevante / ....
8. relevante tye het die bus en die voorhaker in
dieselfde rigting gery en
hul relatiewe posisies gehandhaaf. Die posisie van die voorhaker en sleepwa het,
volgens Nortje, sy uitsig
na regs aansienlik belemmer. Toe Nortje se bus en die
voorhaker nog besig was,om die kruising tussen Kragstraat en Van Dykstraat
te
nader,was die verkeersligte rooi. Albei voertuie het hul snelheid,verminder na
ongeveer 45 kilometer per uur. Die verkeersligte
het egter oorgeslaan na groen
voordat die voorhaker tot stilstand gekom het, en albei voertuie het weer
versnel en voortbeweeg.
Skielik /
9. Skielik het Nortje 'n voetganger van regs verby die
voorhaker sien kom. Hierdie voetganger, wat klaarblyklik Pleisher was, het
ook
voor Nortje se bus verbygegaan en het die sypaadjie veilig bereik. Omtrent twee
meter agter die eerste voetganger het nog een
te voorskyn gekom. Nortje het
gesien hierdie voetganger gaan met hom bots. Hy het rem getrap en effens na regs
geswaai, maar dit
was tevergeefs. Toe hy in sy truspieël kyk sien hy dat
Grobler gestop het, en hy besef toe dat hy die voetganger rakelings moes
getref
het.
Die kernvraag in hierdie appèl is of Nortje die appellant behoort
te gesien het op 'n
stadium /
10. stadium toe hy nog 'n botsing kon verhoed het. Om hierdie
vraag te beantwoord is dit nodig om die relevante getuienis, en veral
dié
van die appellant en Nortje, te oorweeg en te ontleed. Die vérhoorhof het
die volgende bevinding oor hierdie twee
getuies gemaak :-
"Beide van die persone het op my nie 'n baie goeie indruk gemaak in die opsig dat ek kan sê hulle is getuies wat die situasie fyn opsom nie."
Die verhloorhof se uiteindelike gevolg= trekking het gevolglik nie berus op die geloofwaar= digheid van een of ander van die getuies nie, en
soos /
11
soos hieronder sal blyk, meen ek ook nie dat geloofwaardigheid juis 'n rol speel nie. Die basiese feite is taamlik duidelik en word nie ernstig betwis nie.
Die gerieflikste manier om die vraag voor die hof te behandel, is om die appellant se beweging van oos na wes oor Van Dykstraat onder oë te neem en te probeer bepaal of daar 'n stadium was waarop Nortje hom behoort te gesien het en stappe behoort te gedoen het om 'n botsing te vermy. Ek begin by die tydstip waarop die appellant en Fleisher die oostelike sypaadjie verlaat het.
Volgens die appellant het hy en Fleisher
die /
12.
die straat begin oorsteek by 'n punt wat volgens sy skatting nagenoeg 'n
honderd meter van die verkeers= ligte was. Op daardie stadium
het die verkeer
nog by die verkeersligte stilgestaan. Volgens die onbetwiste getuienis was die
bus wat deur Nortje bestuur is, toe
nog in aantog suid van die verkeersligte.
Die vraag is dan of Nortje die appellant en Fleisher op daardie stadium behoort
te gesien
het. Nortje, soos reeds gemeld, ontken dit.
Die appellant se betoog
dat Nortje hulle wel behoort te gesien het, word aansienlik verswak deur die
feit dat die appellant se skatting
van die
afstand / ....
13. afstand na die verkeersligte heeltemal verkeerd was. Nortje het getuig
dat sy prokureur in sy (Nortje se) teenwoordigheid die
afstand tussen die
verkeersligte en die punt van botsing afgetree het as nagenoeg 45 meter. Hierdie
getuienis is nie aangeveg nie.
Dit is gevolglik glad nie vir my duidelik uit die
getuienis dat Nortje wel verby die voorhaker kon gesien het na die punt waar
die
appellant en Fleisher die oostelike sypaadjie van Van Dykstraat verlaat
het nie, of waar hulle oor die oostelike helfte van die pad
beweeg het nie. Maar
hoe dit ook al sy, selfs aanvaar 'n mens dat Nortje die twee van hulle op
daardie stadium kon gesien
het /
14. het, sou dit nog nie na my mening beteken dat Nortje behoort te verwag het dat hierdie twee persone voor hom sou inhardloop nie. Van Dyk= straat is 'n breë straat wat swaar verkeer dra. Op die relevante tyd was daar in die westelike
twee bane die volgende verkeer waarvan ons weet:
Nortje het 'n bus bestuur; regs van hom was 'n
voorhaker met 'n swaar sleepwa; agter Nortje was
daar 'n Volkswagen; en agter die Volkswagen het
Grobler gevolg in 'n Peugeot-bakkie. Kort nadat
die appellant en Fleisher die oostelike sypaadjie
verlaat het, het die verkeerslig oorgeslaan na
groen en het hierdie massa verkeer noord beweeg
in /
15. in die westelike bane van Van Dykstraat. 'n Motoris wat kort
vantevore die twee voetgangers by die oostelike sypaadjie gesien
het, sou nie na
my mening verwag het dat hulle sou probeer om voor die yerkeer in die westelike
bane verby te haas nie. Met die oog
op die omvang van die verkeer sou hy eerder
verwag dat die voetgangers na die sypaadjie sou terugkeer of in die middel van
die pad
sou wag totdat dit veilig was om die westelike bane te kruis. Selfs al
veronderstel ek dus dat Nortje hierdie twee persone in die
oostelike helfte van
die pad kon gesien het meen ek nie dat daar voorsorgmaatreëls was wat hy
behoort
te /
16. te getref het teen die moontlikheid dat een van hulle skielik
voor sy bus sou inbeweeg nie.
Die volgende tydstip wanneer Nortje
miskien voorsorgmaatreëls behoort te getref het,
was toe die appellant verby die middel van die
pad beweeg het. Kon Nortje toe die appellant sien?
Nortje ontken dit, soos reeds gemeld. Grobler
staaf Nortje se getuienis oor die relatiewe
posisies van die bus en die voorhaker. En
as 'n mens die appellant se getuienis lees, blyk
dit /
17. dit nie
dat hy eintlik vir Nortje weerspreek nie Daar sal onthou word dat die appellant
gesê het dat hy die verkeer uit
die suidekant sien aankom het toe hy die
middel van die pad bereik het. Hy het bevestig dat die bus in die verste laan
gery het,
en dat daar 'n vragmotor in die baan regs van die bus was. Aanvanklik
het hy gesê dat die twee voertuie op daardie stadium
"meer of min gelyk"
was. Sy getuienis toe Nortje se weer= gawe pertinent aan hom gestel is, lui
egter soos volg:
"Hy (d.w.s. Nortje) sê dat hy en die
vragmotor het langs mekaar in die twee
lane /
18.
lane deur die verkeerslig beweeg en
aangery in die rigting waar die botsing
uiteindelik plaasgevind het. Maar die
vragmotor was skuins voor hom. Met
ander woorde, hy was nie heeltemal
verby hom nie, hy was langs hom, maar
'n ietwat voor hom, as u volg wat ek
bedoel? Volg u? Ja.
En dat sy uitsig na die regterkant van die pad was versper gewees deur hierdie
vragmotor. Wat sê u daarvan? Ek was
nie die bestuurder nie, ek weet nie.
U kan dit nie ontken nie? As ek
die bestuurder was sou ek miskien kon sê wat dit is.
Nou goed. En hy sê dat die eerste
wat hy gewaarword is toe hy sien mnr
Fleisher— dit is h ander persoon, ons weet vandag dit is mnr Fleisher - kom tevoorskyn voor die neus uit van die vragmotor wat skuins voor hom is. En kruis die pad. Hardloop oor die pad. En dat die volgende oomblik toe kom u tevoorskyn. En hy het rem geskop, effens na regs probeer beweeg, maar hier was 'n
voertuig /
19.
voertuig langs hom, en toe het die botsing plaasgevind. Daar was nie tyd vir hom om enigiets anders te doen nie.
Wat sê u daarvan? Ek moet aanvaar
dit is wat hy sê.
U aanvaar wat hy sê. Ek weet net
dat ek het die bus en die trok gesien. En nog het ek tyd gehad om oor te kom."
As ek hierdie getuienis reg verstaan, aanvaar die appellant dat die voorhaker
moontlik die busbestuurder se uitsig kon belemmer het,
maar betwyfel hy dit
omdat hy (d.w.s. die appellant) beide
voertuie kon sien. Hierdie is egter 'n
non sequitur -
selfs al sou die voorhaker die busbestuurder se uitsig
versper het, soudaar nog 'n deel van die bus gewees
het wat agter die voorhaker uitgesteek het en deur
die /
20
die appellant gesien kon word van die middel van die pad.
Op die getuienis
kom dit dus vir my voor dat die saak benader moet word op die basis dat die
voorhaker wel Nortje se uitsig belemmer
het op die kritieke stadium toe Fleisher
en die appellant vanaf die middel van die straat beweeg het. Dit was ook die
verhoorhof
se gevolgtrekking, en na my mening kan daar geen fout mee gevind word
nie. Dit beteken dan dat Nortje die appellant kon gesien het
toe hy verby die
voorpunt van die voorhaker gekom het. Daar is voor ons betoog dat Nortje op
daardie stadium nog 'n botsing
kon /
21. kon vermy het as hy 'n behoorlike uitsig gehou het. Na my
mening gaan hierdie betoog nie op nie. Nortie het 'n swaar bus bestuur
op 'n
besige pad. Hy was onder 'n verpligting om 'n algemene uitsig te hou. Kort voor
die appellant se verskyning het Fleisher skielik
en onverwags oor die pad
beweeg". Uiteraard moes dit Nortje se aandag vir 'n oomblik in beslag geneem het
- trouens, dit was sy plig
as bestuurder om te kyk wat van Fleisher word. Hy het
geen rede gehad om te vermoed dat die appellant kort op Fleisher se hakke sou
volg nie. Nortje kon dus myns insiens nie verkwalik word as hy nie die
appellant
gesien / ....
22. gesien het onmiddellik toe hy voor die neus
van die voorhaker verbygekom het nie.
Wanneer presies Nortje die appellant gesien het is
nie duidelik uit sy getuienis nie, en hy het taamlik
bontgepraat hieromtrent. Onder die omstandighede
is dit egter verstaanbaar dat hy nie presies sou
onthou nie. As 'n mens aanvaar dat Nortje eers
die appellant gesien het
toe die appellant reeds 'n
paar treë verby die voorhaker was, wat myns
insiens
'n redelike opsomming van die getuienis is, sou dit
na my mening
nie 'n afleiding regverdig dat hy
nie behoorlike oplettendheid aan die dag gelê het nie.
En as Nortje op daardie stadium eers die appellant
gesien /
23.
gesien het, is dit moeilik om te weet wat Nortje kon gedoen het om 'n botsing
te vermy. Volgens Nortje se eie getuienis het hy rem
getrap en effens na regs
geswenk. Klaarblyklik kon hy nie veel geswenk het nie want die voorhaker en
sleepwa het net regs van hom
gery.
Nortje se getuienis dat hy rem getrap het
is in hierdie hof, soos in die verhoorhof, aangeval omdat dit teenstrydig is met
sy verklaring
aan die polisie. In hierdie verklaring, wat
op 20 September
1978 afgelê is, het Nortje gesê:
"Ek kon nie rem aanslaan nie
omdat daar twee voertuie agter my was". Sy getuienis tot die
teendeel / ....
23.
teendeel by die verhoor moet dus met 'n mate van
argwaan bejeën word. Selfs al sou 'n mens egter aanvaar dat sy getuienis in hierdie opsig onbetroubaar is, sou dit na my mening geen verskil
aan die uitslag van die saak maak nie. Nortje
het geskat dat hy net voor die botsing teen
ongeveer 50 kilometer per uur gery het en hierdie
skatting is nie deur die
appellant aangeveg nie.
Daar was geen getuienis dat Nortje binne
die
tydperk wat die appellant voor die bus verbybeweeg
het, die bus se snelheid genoegsaam kon verminder
het om 'n botsing te vermy nie.
Om op te som: na my mening was die
primêre /
25.
primêre oorsaak van die botsing die appellant se
roekelose poging om die pad oor te steek voor die
aankomende verkeer, en het die appellant nie daarin
geslaag om te bewys dat Nortje deur redelike optrede
die gevolge van die
appellant se roekeloosheid kon
vermy nie. Ek meen dus dat die verhoorhof
tereg
absolusie van die instansie gelas het. Die
appèl word van die
hand gewys met koste.
E.M. GROSSKOPF Wnd. AR.
CORBETT AR )
Stem
saam. TRENGOVE AR )
SAFLII:
|
Terms of Use
|
Feedback
URL: http://www.saflii.org/za/cases/ZASCA/1984/24.html
.PDF of original document
.RTF of original document